Capoeira to afro-brazylijska forma sztuki, która czerpie inspirację z gier, tańca i sztuk walki. Sport ten został przywieziony z Angoli do Brazylii pod koniec XVI wieku i zyskał popularność w regionach Bahia, Rio de Janeiro, Minas Gerais oraz São Paulo. Uczestnicy tworzą rodę, czyli krąg, a muzyka jest wykonywana na instrumentach takich jak berimbau. Gra charakteryzuje się płynnymi, akrobatycznymi ruchami oraz obfitym użyciem kopnięć, uderzeń głową i zamiatań. Rzadziej stosowane techniki to uderzenia łokciem, ciosy i rzuty. Pochodzenie i cel tego sportu od lat budzą wiele debat. Niektórzy uważają capoeirę za unikalny brazylijski taniec z improwizowanymi technikami walki, podczas gdy inni widzą ją jako bezpośrednią pochodną dawnych afrykańskich technik.
Historia capoeiry
Pochodzenie capoeiry nie jest do końca jasne. To połączenie afrykańskich i brazylijskich sztuk walki, ale zdania są podzielone. Najlepsza obecnie teoria mówi, że jest to afrykański styl walki rozwinięty w Brazylii. Nawet etymologia słowa capoeira jest kwestionowana. Portugalskie słowo capão oznacza wykastrowanego koguta, co mogłoby sugerować, że styl wywodzi się z walk kogutów. Mówi się też, że capoeira może pochodzić od słowa kipura, opisującego ruchy koguta w walce. Afro-brazylijczyk Carlos Eugenio zasugerował, że nazwa sportu pochodzi od okrągłego kosza, zwanego capa, który nosili niewolnicy.
Inni wierzą, że capoeira została stworzona i rozwinięta przez niewolników przywiezionych z Konga i Angoli do Brazylii. Udawali, że tańczą, podczas gdy w rzeczywistości ćwiczyli swoje techniki walki. Wreszcie istnieje grupa, która twierdzi, że capoeira była używana przez niewolników w Palmares, kolonii zbiegłych niewolników, do obrony przed atakami łowców niewolników.
Status w Brazylii
Capoeira przez pewien czas była zakazana w Brazylii. W 1890 roku prezydent Brazylii Deodoro da Fonseca podpisał ustawę zakazującą uprawiania tej sztuki walki na terenie całego kraju. Mimo to sport ten był praktykowany przez biedne warstwy społeczne, zwłaszcza podczas świąt, na ulicach. Pomimo zakazu Mestre Bimba stworzył nowy styl, Capoeira Regional. Odniósł sukces w przekonaniu władz o wartości kulturowej capoeiry, dzięki czemu w 1930 roku oficjalny zakaz został zniesiony. Mestre Bimba otworzył w 1932 roku pierwszą szkołę capoeiry, a w 1942 drugą. Te szkoły działają do dziś.
Muzyka
Muzyka jest nieodłącznym elementem capoeiry. To ona wyznacza tempo i styl pojedynku. Tempo może być bardzo wolne (Angola) lub bardzo szybkie (São Bento Regional). Oprócz muzyki zawsze śpiewa się o różnych rzeczach. Niektóre piosenki opowiadają o historii, inne o znanych praktykach capoeiry. Jeszcze inne inspirują zawodników do lepszej gry, a są też takie, które opisują, co dzieje się w danym momencie w roda.
Roda
Roda lub Roda de Capoeira to krąg ludzi, w którym gra się w capoeirę. Okrągły kształt jest nieustannie utrzymywany, aby zawodnicy mogli skupić uwagę na sobie nawzajem. Osoby tworzące krąg śpiewają i klaszczą do muzyki wykonywanej przez muzyków znajdujących się w baterii. To rząd muzyków odpowiedzialnych za muzykę. „Usta” roda znajdują się przed baterią. To punkt, w którym zawodnicy rozpoczynają pojedynek i gdzie wchodzą nowi gracze.
Minimalny rozmiar roda to okrąg o średnicy 3 metrów, ale zdarzają się też o średnicy 10 metrów. Muzyka wyznacza tempo gry. Przy wolnym tempie wykonuje się wiele skomplikowanych ruchów na ziemi i stania na rękach.
Pojedynek
Mimo skomplikowanych ruchów nie dochodzi do kontaktów fizycznych. Sport ten nie ma na celu zadawania bólu przeciwnikowi. Wszystko opiera się na umiejętnościach. Capoeiristas często pokazują ruch, ale go nie kończą. W ten sposób demonstrują swoją wyższość w roda. Jeśli przeciwnik potrafi uniknąć powolnego ataku, nie ma potrzeby używania szybszego. Ginga to podstawowy ruch w capoeirze. Stopy ustawione są na szerokość barków, a następnie jedna po drugiej cofane i z powrotem przywracane do pozycji wyjściowej.
W capoeirze głównie atakuje się kopnięciami, zamiataniami i uderzeniami głową. Są szkoły, które trenują także ciosy i uderzenia. Możliwe wyjaśnienie częstego użycia nóg to zachodnioafrykańskie przekonanie, że ręce służą do tworzenia rzeczy, a nogi do ich niszczenia. Inne wyjaśnienie mówi, że niewolnicy mieli kajdany na nadgarstkach, więc musieli używać nóg. Ponadto uderzanie rękami uważane było za nieeleganckie.
Obrona opiera się głównie na unikach i przewrotach. Seria pochyleń nazywa się esquivas. Istnieją różne esquivas dla każdego kroku ginga, w zależności od kopnięcia i intencji. Inną formą obrony jest rolê, czyli ruch toczący, łączący przewrót i niski ruch.
