Systema to rosyjska sztuka walki. Nie jest sportem. Nie ma w niej zakazanych technik — wszystko jest dozwolone — i nie obejmuje rywalizacji ani systemu pasów, jak na przykład w karate, jiu-jitsu, judo czy aikido.
Istnieją ogólne zasady, dzięki którym adept Systemy uczy się reagować na atak.
Istotę Systemy można podsumować w czterech następujących pojęciach:
- Oddychanie jest ważne dla prawidłowego dostarczania tlenu, ale może być również wykorzystywane do wykonania kiai przy atemi. Właśnie w sytuacjach stresowych prawidłowe oddychanie jest niezbędne, aby zachować rozluźnienie.
- Ruch jest pierwszą formą samoobrony — lepiej uniknąć kopnięcia, niż je przyjąć. Hasłem przewodnim jest zachowanie jak największej mobilności. Jeśli to możliwe, należy uciekać tak szybko, jak się da.
- Struktura jest trzecim filarem. Chodzi tu o postawę człowieka, a obrona ma na celu doprowadzenie do jej załamania. Ręka przyłożona do podbródka znacznie szybciej wytrąci kogoś z równowagi niż seria kopnięć lub uderzeń. Złamanie palca również może natychmiast zakończyć walkę.
- Rozluźnienie jest czwartym filarem. Wiele technik wykonywanych przeciwko tobie staje się znacznie mniej skutecznych, jeśli przyjmujesz je w rozluźniony sposób. Osoby pijane robią to pod wpływem alkoholu automatycznie; sztuka polega na tym, aby potrafić robić to również w normalnym stanie.
Zasada Systemy
Czwarty filar (rozluźnienie) nie oznacza, że Systema jest nieskuteczna. Jej hasło przewodnie brzmi: miękko przyjmować i mocno oddawać. Wiele technik z karate, jiu-jitsu, judo i aikido można stosować w Systemie, o ile wykonuje się je w sposób charakterystyczny dla Systemy.
Nikt nie narzuca, jak należy wykonać daną technikę. To sam adept musi znaleźć najlepszy sposób.
Treningi mogą wyglądać „miękko”, ponieważ wiele ćwiczeń wykonuje się w zwolnionym tempie, ale w praktyce wszystko odbywa się z pełną prędkością.
W zależności od poziomu można stopniowo zwiększać prędkość aż do pełnej szybkości. Wiele technik jest na tyle skutecznych, że i tak lepiej wykonywać je powoli.
Nie ma zakazanych technik. Kobiety mogą bez problemu trenować na równym poziomie z mężczyznami (mimo że mają mniejszą siłę fizyczną), ponieważ większy nacisk kładzie się na wrażliwość i skuteczne techniki.
Nastawienie mentalne
Systema jest również częściowo ćwiczeniem mentalnym: właśnie dlatego, że nie ma ograniczeń, każdy musi samodzielnie odkryć, jak daleko posunie się w obronie — a to stanowi konfrontację z samym sobą.
Również fakt, że można doznać obrażeń, wymaga przygotowania. Należy liczyć się z tym, że podczas walki nigdy nie pozostaje się w 100% sprawnym, dlatego techniki trzeba dostosować do takiej sytuacji.
Walka na noże polega na przykład raczej na tym, że ktoś niespodziewanie cię dźga, niż na tym, że grozi ci dźgnięciem. Inne sytuacje mogą obejmować silne zmęczenie lub zagrożenie ze strony kilku osób.
Wolne tempo
Mylną rzeczą może być to, że w filmach w internecie niemal wyłącznie widać Systemę w zwolnionym tempie oraz ludzi, którzy stosunkowo łatwo padają na ziemię. Ma to bardzo praktyczny powód: przy wykonywaniu technik z pełną siłą istnieje duże prawdopodobieństwo, że opuścisz trening z kontuzją.
Przy zachowaniu kontroli można jednak mocno uderzać się nawzajem w ciało, wykonywać duszenia i zakładać dźwignie, aby przyzwyczaić się do stresu, jaki się z tym wiąże.
Swobodny sparing jest również istotną częścią Systemy — zarówno w stójce, jak i w walce w parterze. Low kicki, kolano na głowę czy high kicki — wszystko jest w porządku, o ile potrafisz wykonać to w kontrolowany sposób.
Uderzenia w twarz, uderzenia w uszy, naciskanie na oczodoły czy wyginanie palców — nic nie jest zabronione. Swobodny sparing jest więc możliwy tylko wtedy, gdy potrafisz chronić ciało drugiej osoby i własne przed poważnymi kontuzjami.
Początkujący
Systema jest odpowiednia zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych, którzy chcą nauczyć się skutecznej samoobrony. Oczywiście mówi się tak o każdej sztuce walki, ale Systema wyróżnia się nauką indywidualnego stylu.
Pracuje się na ogólnych zasadach i nie naucza się konkretnych technik — adept rozwija je samodzielnie. Nie trenuje się więc do egzaminów ani kata. Początkujący szybko czują się swobodnie wśród osób, które trenują już znacznie dłużej, ponieważ nie ma wyraźnej hierarchii.
Jeśli chodzi o kondycję: dbając o dobrą podstawową sprawność fizyczną (w dowolny sposób), rozwijasz ją poprzez częste ćwiczenia walki w parterze i tym podobne.
Bez arogancji
Stosunek do otoczenia również różni się od tego spotykanego w niektórych innych sportach walki. Czarny pas ma na przykład określony status, a adept w miarę postępów otrzymuje również „zastrzyk ego”.
W Systemie chodzi właśnie o to, aby sprawiać przeciwnikowi wrażenie, że jesteś od niego słabszy, a następnie całkowicie niespodziewanie zakończyć walkę. Hasłem przewodnim jest nie rzucać się w oczy — pozwól napastnikowi sądzić, że wygrywa.
Nie stoisz więc w gotowej pozycji karate, lecz raczej wyglądasz tak, jakbyś nie do końca rozumiał, o co chodzi, i nie był tym szczególnie zainteresowany. Gdyby zorientował się, że potrafisz się bronić, będzie miał się na baczności (albo wcześniej wyciągnie nóż).
Instruktorzy
Najbardziej znanymi instruktorami Systemy są Michaił Rjabko w Rosji oraz jego następca Władimir Wasiliew w Toronto w Kanadzie. W Europie Zachodniej część instruktorów Systemy reprezentuje Europejskie Stowarzyszenie Systemy pod kierownictwem Andreasa Weitzela (Augsburg, Niemcy).
Obecnie duża część wiedzy jest przekazywana podczas seminariów organizowanych na całym świecie.
