Systema to rosyjska sztuka walki. Nie jest sportem. Nie ma w niej zakazanych technik — dozwolone jest wszystko — i nie obejmuje ona rywalizacji ani systemu pasów, jak na przykład karate, jiu-jitsu, judo czy aikido.
Istnieją ogólne zasady, dzięki którym adepci Systemy uczą się reagować na atak.
Istotę Systemy można podsumować za pomocą następujących czterech pojęć:
- Oddech jest ważny dla odpowiedniego dotlenienia organizmu, ale może być również wykorzystywany do wykonania kiai przy atemi. Właśnie w sytuacjach stresowych prawidłowe oddychanie jest niezbędne, aby zachować odprężenie.
- Ruch jest pierwszą formą samoobrony — lepiej uniknąć kopnięcia, niż je przyjąć. Motto stanowi pozostawanie w możliwie ciągłym ruchu. Jeśli jest to możliwe, należy jak najszybciej uciec.
- Struktura to trzeci filar. Chodzi tu o postawę danej osoby, a obrona ma na celu doprowadzenie do jej załamania. Ręka przyłożona do podbródka znacznie szybciej wytrąci kogoś z równowagi niż seria kopnięć lub uderzeń. Złamanie palca również może natychmiast zakończyć walkę.
- Odprężenie to czwarty filar. Wiele technik wykonywanych przeciwko tobie staje się znacznie mniej skutecznych, jeśli przyjmujesz je bez napięcia. Osoby pijane robią to pod wpływem alkoholu automatycznie — sztuka polega na tym, aby potrafić zachować się tak również w normalnym stanie.
Zasada Systemy
Czwarty filar (odprężenie) nie oznacza, że Systema jest nieskuteczna. Jej motto brzmi: miękko przyjmować i mocno zadawać. Wiele technik z karate, jiu-jitsu, judo i aikido można wykorzystywać w Systemie, o ile stosuje się je w sposób charakterystyczny dla Systemy.
Nikt nie określa, jak należy wykonywać daną technikę. To sam adept musi znaleźć najlepszy sposób.
Treningi mogą wyglądać na „miękkie”, ponieważ wiele ćwiczeń wykonuje się w zwolnionym tempie, ale w praktyce odbywa się to z pełną szybkością.
W zależności od poziomu można stopniowo zwiększać szybkość aż do pełnego tempa. Wiele technik jest na tyle skutecznych, że i tak lepiej wykonywać je powoli.
Nie ma zakazanych technik. Kobiety mogą bez problemu trenować na równym poziomie z mężczyznami (mimo że pod względem siły fizycznej znajdują się w niekorzystnej sytuacji), ponieważ większy nacisk kładzie się na wrażliwość i skuteczne techniki.
Nastawienie mentalne
Systema jest również częściowo ćwiczeniem mentalnym. Właśnie dlatego, że nie ma ograniczeń, każdy musi samodzielnie określić, jak daleko posunie się w obronie — a to stanowi konfrontację z samym sobą.
Również świadomość, że można odnieść obrażenia, wymaga przygotowania. Należy liczyć się z tym, że podczas walki nigdy nie pozostaje się w 100% sprawnym, dlatego techniki trzeba do tego dostosować.
Walka nożem na przykład częściej polega na tym, że ktoś niespodziewanie cię dźga, niż na tym, że grozi ci dźgnięciem. Inne sytuacje mogą obejmować silne zmęczenie lub zagrożenie ze strony kilku osób.
Ćwiczenia w zwolnionym tempie
Mylić może fakt, że na filmach w internecie widać niemal wyłącznie Systemę w zwolnionym tempie oraz osoby, które stosunkowo łatwo upadają na ziemię. Ma to bardzo praktyczny powód: wykonywanie technik z pełną siłą z dużym prawdopodobieństwem skończyłoby się opuszczeniem treningu z kontuzją.
Przy zachowaniu kontroli można jednak mocno uderzać się nawzajem w ciało, wykonywać duszenia i zakładać dźwignie, aby przyzwyczaić się do związanego z nimi stresu.
Również swobodny sparing jest istotnym elementem Systemy — zarówno w stójce, jak i w walce w parterze. Low kicki, kolano na głowę, high kicki — wszystko jest w porządku, o ile potrafisz wykonywać te techniki w kontrolowany sposób.
Uderzanie w twarz, w uszy, naciskanie na oczodoły czy wyginanie palców — nic nie jest zakazane. Swobodny sparing jest więc możliwy tylko wtedy, gdy potrafisz chronić ciało drugiej osoby i własne przed poważnymi kontuzjami.
Początkujący
Systema jest odpowiednia zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych, którzy chcą nauczyć się skutecznej samoobrony. Oczywiście mówi się tak o każdej sztuce walki, ale Systemę wyróżnia nauka indywidualnego stylu.
Pracuje się z ogólnymi zasadami, a technik nie naucza się w gotowej formie — adept rozwija je samodzielnie. Nie trenuje się więc do egzaminów ani kata. Początkujący szybko czują się swobodnie wśród osób, które trenują już znacznie dłużej, ponieważ nie ma wyraźnej hierarchii.
Jeśli chodzi o kondycję: dbając o dobrą podstawową sprawność (w dowolny sposób), rozwija się ją poprzez częste ćwiczenia walki w parterze i tym podobne aktywności.
Bez arogancji
Nastawienie wobec otoczenia również różni się od tego spotykanego w niektórych innych sztukach walki. Czarny pas ma na przykład określony status, a adept wraz z postępami otrzymuje także dodatkowy zastrzyk ego.
W Systemie chodzi właśnie o to, aby sprawiać przeciwnikowi wrażenie osoby słabszej, a następnie całkowicie niespodziewanie zakończyć starcie. Mottem jest niewyróżnianie się — pozwól napastnikowi wierzyć, że wygrywa.
Nie przyjmujesz więc gotowej pozycji karate, lecz raczej wyglądasz tak, jakbyś nie do końca rozumiał, o co chodzi, i nie był tym szczególnie zainteresowany. Gdyby zorientował się, że potrafisz się bronić, zachowałby czujność (albo wcześniej wyciągnąłby nóż).
Instruktorzy
Najbardziej znanymi instruktorami Systemy są Michaił Riabko w Rosji oraz jego następca Władimir Wasiljew w Toronto w Kanadzie. W Europie Zachodniej część instruktorów Systemy jest zrzeszona w Europejskim Stowarzyszeniu Systemy pod kierownictwem Andreasa Weitzela (Augsburg, Niemcy).
Obecnie duża część wiedzy jest nadal przekazywana podczas seminariów organizowanych na całym świecie.
