1883-1919: Morihei Ueshiba en zijn vorming
Morihei Ueshiba werd in 1883 geboren in de prefectuur Wakayama in Japan. Hij bestudeerde verschillende krijgskunsten en werd vooral beïnvloed door Daitō-ryū Aiki-jūjutsu, dat hij vanaf 1915 onder Takeda Sōkaku bestudeerde. Daarnaast wordt hij in verband gebracht met onder meer Tenjin Shin’yō-ryū, Gotōha Yagyū Shingan-ryū, jūdō en Japanse wapentraining.
Vanaf 1919: Ōmoto-kyō en een veranderende visie
Na zijn vertrek uit Hokkaidō in 1919 kwam Ueshiba in contact met Onisaburō Deguchi, een geestelijk leider binnen de Ōmoto-kyō-beweging. Deze relatie had invloed op Ueshiba’s religieuze en filosofische ontwikkeling. In zijn latere visie kregen harmonie, verzoening en het beperken van schade een grotere plaats.
De invloed van Ōmoto-kyō wordt niet door iedere moderne aikidō-school op dezelfde manier geïnterpreteerd. De historische relatie verklaart een deel van Ueshiba’s persoonlijke ontwikkeling, maar maakt aikidō niet tot één uniforme religieuze praktijk.
Jaren 1920-1942: ontwikkeling van aikidō
Ueshiba ontwikkelde in de late jaren 1920 en de jaren 1930 een eigen synthese van eerdere krijgskunstige invloeden. In deze periode werd zijn kunst onder meer aangeduid als Aiki Budō. De technische invloed van Daitō-ryū bleef belangrijk, terwijl Ueshiba’s onderwijs en filosofische uitleg in de loop van zijn leven veranderden.
De naam aikidō werd in 1942 officieel gebruikt binnen een door de Japanse overheid ondersteunde reorganisatie van krijgskunsten. Naamgebruik en institutionele ontwikkeling waren echter onderdeel van een langer proces, waardoor 1942 niet zonder meer als het enige ontstaansjaar van de kunst moet worden gezien.
1942-1969: latere ontwikkeling en overdracht
Ueshiba trok zich in 1942 terug in Iwama, waar hij bleef trainen en onderwijzen. In zijn latere werk kregen filosofische en spirituele thema’s voor veel leerlingen meer nadruk. Na zijn overlijden in 1969 ontwikkelden leerlingen en opvolgers verschillende interpretaties en zelfstandige lijnen.
Vanaf 1951: internationale verspreiding
Aikidō werd vanaf 1951 buiten Japan gedemonstreerd en onderwezen, eerst onder meer in Frankrijk. In de jaren daarna verspreidde het zich via Japanse leraren en internationale leerlingen naar de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Duitsland, Australië en andere landen. Het aantal beoefenende landen wordt per bron verschillend weergegeven.
Na Ueshiba’s overlijden groeiden meerdere organisaties en stijlen. Aikikai bleef verbonden aan de Ueshiba-familielijn, terwijl onder meer Yoseikan, Yoshinkan, Shōdōkan, Shin Shin Tōitsu en Iwama-gerelateerde lijnen eigen curricula en organisaties ontwikkelden.
Vanaf de jaren 1960: aikidō in Nederland
Volgens Nederlandse en internationale aikidō-bronnen werd aikidō in de vroege jaren 1960 in Nederland geïntroduceerd. Peter Beljaars was een belangrijke vroege pionier en bouwde in Tilburg een sportschool en aikidōtraditie op. Nederlandse beoefenaars trainden in de beginperiode ook in het buitenland, terwijl Japanse leraren Nederland bezochten voor lessen en stages.
De Nederlandse ontwikkeling verliep vervolgens via verschillende bonden, stichtingen, dojo’s en stijlorganisaties. De precieze rol van iedere organisatie, de aansluitingen en de claim dat Tilburg de enige Nederlandse bakermat was, worden brongebonden beschreven.
