Sumo

Wat is Sumo?

Sumo (相撲, sumō) is een Japanse full-contactworstelsport. Twee rikishi proberen elkaar uit de ronde dohyō te brengen of de tegenstander met een ander lichaamsdeel dan de voetzolen de grond te laten raken. Dat gebeurt onder meer door duwen, trekken, werpen, uit balans brengen en het vastpakken van de mawashi.

Sumo is tegelijk een sport, een professionele instelling en een traditie waarin Shinto-rituelen een zichtbare rol spelen. De moderne beroepsvariant, ōzumō, bestaat naast amateur-Sumo en historische of recreatieve vormen.

Vroege geschiedenis en religieuze tradities

Japanse oorsprongsverhalen verbinden worstelen met goden en met rituelen voor een goede oogst. De Kojiki (712) en Nihon Shoki (720) bevatten vroege schriftelijke verwijzingen, waaronder mythische gevechten tussen kami. Die verhalen zijn belangrijke bronnen voor de culturele betekenis van Sumo, maar vormen geen rechtstreeks verslag van de ontstaansdatum van de moderne sport.

Een historisch beschreven wedstrijd aan het keizerlijke hof dateert uit 642. In de Nara- en Heian-periode ontwikkelde sumai no sechie zich tot een hofceremonie. Later verschoof Sumo geleidelijk van hofritueel naar militaire oefening, volksvermaak en georganiseerde beroepssport.

Middeleeuwen en Edo-periode

Tijdens de Kamakura- en Muromachi-periode werd Sumo ook verbonden aan samoerai, militaire training en patronage door daimyō. In de zestiende eeuw organiseerde Oda Nobunaga grote toernooien; zulke evenementen droegen bij aan de ontwikkeling van een afgebakende ronde arena.

In de Edo-periode werden veel gebruiken van het moderne beroepssumo herkenbaar, waaronder heya, gyōji, mawashi, dohyō-iri en georganiseerde toernooien. Bekende historische namen zijn onder meer Raiden Tameemon en Tanikaze Kajinosuke.

Van Meiji tot nu

Na de Meiji-restauratie van 1868 verloor Sumo aanvankelijk status doordat feodale sponsors verdwenen en westerse cultuur als modern ideaal gold. Een keizerlijk toernooi in 1884 hielp de publieke waardering herstellen. In de twintigste eeuw werden de beroepsorganisatie, het toernooischema en de rangstructuur verder gestandaardiseerd.

Ritueel en religieuze context

Voor en tijdens een professioneel toernooi zijn rituelen zichtbaar, zoals het dohyō-iri, het strooien van zout en het drinken van chikara-mizu. Deze handelingen worden vaak verbonden aan reiniging, respect en de Shinto-context van de dohyō.

De religieuze betekenis van Sumo is historisch belangrijk, maar de moderne sport is niet uitsluitend een religieuze ceremonie. De precieze betekenis van rituelen kan per context, bron en interpretatie verschillen.

Training en techniek

Professionele rikishi trainen in een heya onder leiding van een oyakata. Training kan bestaan uit shiko, butsukari-geiko, teppo-oefeningen, staande duels en wedstrijdsimulaties. De combinatie van balans, beenkracht, timing, heupgebruik en explosiviteit is belangrijker dan lichaamsgewicht alleen.

De Japan Sumo Association onderscheidt 82 kimarite, de officiële winnende technieken. Voorbeelden zijn oshidashi, het uit de dohyō duwen, en uwatenage, een worp waarbij de tegenstander via de buitenzijde van de mawashi wordt omgetrokken. De gebruikte techniek wordt na de wedstrijd door de gyōji bekendgemaakt.

Voeding en herstel

Chankonabe, een flexibele hotpot met onder meer bouillon, eiwitten en groenten, is een bekende maaltijd in veel heya. Grote porties, rijst, rust na de maaltijd en trainingsbelasting kunnen bijdragen aan gewichtstoename, maar de precieze leefwijze verschilt per stable en persoon.

Professioneel Sumo

Ōzumō wordt georganiseerd door de Japan Sumo Association. Professionele worstelaars wonen en trainen doorgaans in een heya. De zes divisies, van laag naar hoog, zijn jonokuchi, jonidan, sandanme, makushita, jūryō en makuuchi. Worstelaars in jūryō en makuuchi worden sekitori genoemd en hebben meer privileges en een andere status dan de lagere rangen.

Binnen makuuchi loopt de rangorde van maegashira via komusubi, sekiwake en ōzeki naar yokozuna. Een yokozuna kan niet gewoon worden gedegradeerd; wanneer de prestaties of gezondheid niet meer bij de rang passen, wordt doorgaans verwacht dat de worstelaar met pensioen gaat.

Honbasho en regels

Er zijn traditioneel zes grote honbasho per jaar, verspreid over Tokio, Osaka, Nagoya en Fukuoka. Een honbasho duurt vijftien dagen. De winnaar van een divisie is de worstelaar met de meeste overwinningen; bij gelijke standen kan een beslissingswedstrijd volgen. De drie sanshō-prijzen belonen techniek, vechtlust en uitzonderlijke prestaties in de topdivisie.

Verboden handelingen zijn onder meer wurgen, haren trekken, vingers buigen, trappen, in de ogen prikken en slaan met een gesloten vuist. De gyōji wijst de winnaar aan met de gunbai, maar de shimpan kunnen de beslissing in een mono-ii herzien of een torinaoshi gelasten.

Sumo buiten Japan

Amateur-Sumo wordt internationaal beoefend met gewichtsklassen en competities voor mannen en vrouwen. De International Sumo Federation organiseert of ondersteunt internationale kampioenschappen. De amateurvorm verschilt op belangrijke punten van professioneel ōzumō, onder meer door de deelname van vrouwen, leeftijds- en gewichtsklassen en een minder uitgebreide ceremonie.

Europa, Brazilië en de Verenigde Staten hebben actieve amateurtradities. Europese deelnemers komen geregeld uit judo, worstelen of sambo. Brazilië ontwikkelde een sterke infrastructuur vanuit de Japanse diaspora en heeft ook een belangrijke vrouwensumo-scene. In het Verenigd Koninkrijk ontstonden al vroeg nationale organisaties; de actuele koepelstructuur moet bij de betreffende bond worden gecontroleerd.

Amateur-Sumo en internationale regels

Internationale amateurwedstrijden werken doorgaans met gewichtsklassen, leeftijdscategorieën en aparte categorieën voor vrouwen en mannen. De indeling en toelatingsregels kunnen per bond en kampioenschap verschillen. Sumo is geen Olympische sport, hoewel internationale organisaties erkenning binnen de mondiale sportwereld nastreven en de discipline op meerdere multisportevenementen aanwezig was.

Lichaam en gezondheid

Professioneel Sumo vraagt een combinatie van kracht, mobiliteit, techniek en conditie. Een groot lichaam kan voordeel bieden, maar bepaalt niet alleen de uitslag. Onderzoek naar actieve rikishi en voormalige worstelaars wijst op gezondheidsrisico’s die samenhangen met lichaamsgewicht, trainingsbelasting, alcohol, gewrichten en de overgang naar het leven na de carrière. De omvang van die risico’s verschilt per persoon en onderzoek.

Loopbaan en hiërarchie

Het beroepsleven in een heya is sterk hiërarchisch. Lagere rangen hebben andere woon-, kleding- en taakverplichtingen dan sekitori. Promotie en degradatie volgen uit prestaties tijdens officiële honbasho. Salaris, bonussen, prijzengeld en sponsorbedragen verschillen per rang en kunnen in de loop van de tijd veranderen.

Sumo leren

Wie Sumo wil leren, kan terecht bij een amateurclub, school, universiteit of gespecialiseerde vereniging. Zoek een trainer die veilige val-, duw-, trek- en worsteloefeningen gebruikt en duidelijk onderscheid maakt tussen amateur-Sumo, professioneel ōzumō en recreatieve training. De rituelen en kleding van professioneel Sumo hoeven niet automatisch onderdeel te zijn van iedere les.