Jiu-Jitsu

Wat is Jiu-Jitsu?

Jiu-Jitsu, ook geschreven als Jujutsu of Jujitsu, is geen enkele uniforme stijl maar een verzamelnaam voor Japanse krijgskunsten en latere systemen. De betekenis van jū wordt verbonden met soepelheid, meegeven en aanpassen; jutsu betekent kunst, techniek of vaardigheid.

Afhankelijk van de ryu of moderne school kan het curriculum worpen, valbreken, controles, grondwerk, gewrichtstechnieken, slagtechnieken en wapentraining bevatten. Daarom moet Jiu-Jitsu altijd worden beschreven met de specifieke school, lineage of wedstrijdvorm erbij.

Klassieke Japanse ryu

Veel klassieke Jujutsu-systemen ontstonden in Japan als methoden voor gevecht op korte afstand, soms voor een ongewapende of licht bewapende krijger tegenover een bewapende tegenstander. De historische context verschilde per periode en ryu. Niet iedere school was uitsluitend ongewapend en niet iedere school had hetzelfde technische accent.

De term Jujutsu werd gebruikt voor verschillende oudere benamingen en tradities, waaronder kumiuchi, yawara, taijutsu en torite. Voorbeelden van ryu die met Jujutsu of bredere bujutsu-tradities worden verbonden zijn Takenouchi-ryū, Shindō Yōshin-ryū, Tenjin Shin’yō-ryū, Kitō-ryū, Yagyū Shingan-ryū en verschillende andere scholen.

Koryū en gendai

Met koryū worden oudere, voor de moderne hervormingsperiode ontstane krijgskunsttradities aangeduid. Gendai Jujutsu verwijst naar moderne systemen die later zijn opgericht en vaak elementen uit Judo, Jujutsu, karate, Aikido, worstelen of andere disciplines combineren. De termen en grenzen worden niet door alle organisaties hetzelfde gebruikt.

Een schoolnaam of Japanse terminologie bewijst op zichzelf geen ononderbroken historische overdracht. Lineage, curriculum en oprichtingsgeschiedenis moeten afzonderlijk worden gecontroleerd.

Van samoerai-context naar moderne oefenvorm

In vroegere krijgskunsttradities konden technieken zijn afgestemd op gevecht in harnas, terwijl latere Edo-systemen vaker rekening hielden met tegenstanders in gewone kleding. Door de overgang naar een moderne samenleving veranderden het doel, de uitrusting en de manier van trainen.

In de negentiende en twintigste eeuw werden veel tradities aangepast voor onderwijs, zelfverdediging, politie, demonstratie of sport. Daardoor zijn moderne lessen niet zonder meer een volledige reconstructie van historische battlefield-training.

Training en curriculum

Een moderne Jiu-Jitsu-school kan werken met atemi, worpen, grondtechnieken, immobilisaties, gecontroleerde gewrichtstechnieken, bevrijdingen en valbreken. De verhouding tussen deze onderdelen verschilt sterk per school. Sommige traditionele ryu trainen daarnaast vormen, etiquette, wapens of specifieke scenario’s.

Veilige training gebruikt matten, gecontroleerde weerstand, duidelijke afspraken en een stapsgewijze opbouw. Risicovolle technieken worden onder toezicht geoefend en worden niet als praktische instructie in deze entry uitgewerkt.

Sportjujutsu

Binnen de Ju-Jitsu International Federation bestaan onder meer het Duo System, Fighting System en Ne-Waza. Regels bepalen welke combinaties van slaan, werpen, grappling en submissions zijn toegestaan. Andere bonden gebruiken andere formats.

Afgeleide en verwante kunsten

Judo werd door Kanō Jigorō samengesteld uit meerdere Jujutsu-bronnen. Braziliaans jiujitsu ontwikkelde zich in Brazilië via Judo- en Jujutsu-invloeden, waaronder de lijn rond Mitsuyo Maeda, Carlos Gracie, Luiz França en Oswaldo Fadda. Aikido ontstond uit Morihei Ueshiba’s ontwikkeling van onder meer Daitō-ryū Aiki-jūjutsu, terwijl Sambo uit meerdere Sovjet- en regionale worstel- en krijgskunstbronnen voortkwam.

Deze relaties zijn geen eenvoudige rechte familielijn. Iedere moderne kunst heeft eigen oprichters, regels, curricula en historische ontwikkelingen.

Bartitsu en westerse systemen

Edward William Barton-Wright verwerkte aan het einde van de negentiende eeuw Jujutsu-invloeden in Bartitsu, samen met onder meer boksen, savate en stokvechten. Later ontstonden wereldwijd moderne systemen die Japanse terminologie en technieken combineerden met lokale trainingsculturen.

Jiu-Jitsu in Nederland

Volgens Nederlandse budobronnen werd Japans Jiu-Jitsu rond het begin van de twintigste eeuw in Nederland geïntroduceerd. P.M.C. Toepoel geldt in meerdere historische overzichten als een belangrijke vroege leraar in Den Haag. Ook Amsterdam wordt genoemd in verband met vroege lessen. De precieze volgorde en invloed van de eerste pioniers verschillen per bron.

In de jaren 1930 ontstonden meer georganiseerde scholen en promotieactiviteiten. Namen die in Nederlandse geschiedenissen terugkeren zijn Johan van der Bruggen en Maurice van Nieuwenhuizen. Hun rollen als eerste, belangrijkste of officiële pionier worden aan de betreffende bronnen toegeschreven.

Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden Nederlandse organisaties en graduatiesystemen, waaronder het genoemde kersenbloesemsysteem. Traditioneel jiujitsu valt tegenwoordig binnen de Nederlandse sportstructuur onder de Judo Bond Nederland, die onder meer Danexamens en nationale kampioenschappen organiseert volgens haar eigen actuele reglementen.

Naast traditioneel jiujitsu kent Nederland een afzonderlijke BJJ-scene met eigen scholen, bonden en toernooien. De twee disciplines worden in het dagelijks taalgebruik soms samen Jiu-Jitsu genoemd, maar hebben verschillende curricula en wedstrijdregels.

Braziliaans jiujitsu

Braziliaans jiujitsu legt doorgaans meer nadruk op grondpositie, controle en submission grappling dan veel traditionele Japanse scholen. De Braziliaanse ontwikkeling is verbonden met meerdere leraren en lijnen, waaronder Mitsuyo Maeda, de familie Gracie, Luiz França en Oswaldo Fadda. Het succes van BJJ-beoefenaars in vroege UFC-evenementen droeg sterk bij aan de wereldwijde aandacht voor grondwerk in MMA.

Judo en kuzushi

Judo werd door Kanō Jigorō ontwikkeld uit meerdere Jujutsu-ryu. Het principe van kuzushi verwijst naar het verstoren van balans en positie voordat een worp of controle wordt toegepast. Dit principe komt in verschillende vormen ook in andere Jujutsu-systemen voor.

Nederlandse spelling en benamingen

De spelling Jujutsu volgt de Japanse romanisering; Jiu-Jitsu en Ju-Jitsu zijn oudere of internationaal gangbare varianten. Welke naam een school gebruikt, zegt niet automatisch iets over haar historische lineage.

Veilig trainen

Worpen, klemmen, controles en grondwerk vragen deskundige begeleiding. Train met passende bescherming, respecteer tap-outs en stop bij pijn, duizeligheid of verlies van controle. Zelfverdedigingstraining geeft geen garantie op veiligheid; de-escalatie en het vermijden van geweld blijven de eerste keuze.