Taekwondo

Oorsprong van de moderne krijgskunst

Na het einde van de Japanse bezetting in 1945 ontstonden in Seoul nieuwe Koreaanse krijgskunstscholen, de zogeheten kwans. De oprichters hadden verschillende achtergronden. Sommigen hadden in Japan karate, judo of kendo bestudeerd; anderen waren beïnvloed door Chinese of Mantsjoerijnse krijgskunsten. De moderne geschiedenis van Taekwondo is daarom een samenspel van Koreaanse herformulering en meerdere Aziatische invloeden, niet een volledig ononderbroken lijn uit de oudheid.

De negen oorspronkelijke kwans

De eerste kwans gebruikten namen als Chung Do Kwan, Song Moo Kwan, Moo Duk Kwan, Kwon Bop, Yun Moo Kwan, Chang Moo Kwan, Oh Do Kwan, Ji Do Kwan en Jong Do Kwan. Niet iedere historische lijst is identiek, omdat organisaties, namen en opvolgingen in de naoorlogse periode veranderden. Samen vormden deze scholen wel de institutionele basis waarop de latere standaardisering werd gebouwd.

Choi Hong Hi en de naam Taekwon-Do

Generaal Choi Hong Hi was een Koreaanse legerofficier en een van de centrale architecten van de moderne Taekwon-Do-traditie. In 1955 werd de naam Taekwon-Do officieel naar voren geschoven als gemeenschappelijke naam. Eerdere benamingen waren onder meer Tang Soo Do, Kong Soo Do en Tae Soo Do. De naamkeuze en de verwijzing naar ouder Koreaans voetenwerk zoals Taekkyon maken deel uit van een ingewikkelde geschiedenis waarin sport, nationale identiteit en politiek samenkwamen.

Choi werkte samen met Nam Tae Hi en andere militaire instructeurs aan de technische vormgeving van het systeem. Zijn benadering combineerde Koreaanse terminologie en historische symboliek met invloeden uit karate, militaire training, biomechanica en bestaande krijgskunstpraktijken. De precieze verhouding tussen deze invloeden blijft onderwerp van historische discussie.

Van KTA naar ITF, Kukkiwon en WT

De Korea Taekwondo Association ontstond in 1959 uit samenwerking tussen vertegenwoordigers van de kwans. De poging om één gemeenschappelijk curriculum te bouwen leidde uiteindelijk tot verschillende richtingen. Choi Hong Hi richtte op 22 maart 1966 de International Taekwon-Do Federation op en werkte zijn Chang Hon-systeem verder uit. De KTA en de Zuid-Koreaanse overheid ontwikkelden daarnaast de lijn die later via Kukkiwon en World Taekwondo internationaal werd verspreid.

In 1972 werd de KTA Central Dojang de nationale academie die later Kukkiwon ging heten. In 1973 werd de World Taekwondo Federation opgericht, tegenwoordig World Taekwondo. De politieke breuk rond Choi’s contacten met Noord-Korea verscherpte het onderscheid tussen de ITF en de Zuid-Koreaanse lijn. De ITF werkte vanuit Canada en bleef Choi’s systeem internationaal verspreiden.

De IOC-erkenning volgde in 1980; Taekwondo was demonstratiesport in Seoul 1988 en werd vanaf Sydney 2000 een officiële olympische medaillesport. In 2018 wees de Zuid-Koreaanse overheid Taekwondo officieel aan als nationale krijgskunst.

De oorsprongsverhalen rond Taekkyon en oude Koreaanse krijgskunsten moeten zorgvuldig worden gelezen. Ze zijn belangrijk voor de culturele identiteit van Taekwondo, maar bewijzen niet dat de moderne sport rechtstreeks en onveranderd uit één oude stijl voortkwam.

De ontwikkeling van de grote stijlen

Traditional Taekwondo en de oude kwans

Met Traditional Taekwondo wordt vaak verwezen naar de krijgskunstpraktijk van de jaren 1940 en 1950, voordat één curriculum volledig was gestandaardiseerd. De scholen gebruikten namen als Tang Soo Do, Kong Soo Do en Tae Soo Do en verschilden in vormen, terminologie en trainingsaccenten. Sommige van deze lijnen bestaan nog onder namen als Tang Soo Do en Soo Bahk Do.

ITF, Chang Hon en GTF

ITF-Taekwon-Do, nauwkeuriger Chang Hon-Taekwon-Do genoemd, gebruikt Tul als term voor de 24 voorgeschreven patronen. Choi Hong Hi beschreef het systeem uitgebreid in zijn Encyclopedia of Taekwon-Do uit 1983. De ITF-benadering werkt met gecontroleerd semi-contact, een relatief gelijkwaardige rol voor handen en voeten, de Theory of Power en de Sine Wave.

De Global Taekwondo Federation ontstond in 1990 als een afsplitsing van de ITF met aanvullende elementen. De ITF zelf viel na Choi’s overlijden in 2001 en 2002 uiteen in meerdere organisaties die de naam ITF voeren. De GTF en de verschillende ITF-federaties delen de Chang Hon-basis, maar hun wedstrijdregels, bestuurlijke claims en aanvullende vormen kunnen verschillen.

ATA, Songahm en Jhoon Rhee

Haeng Ung Lee, een voormalige instructeur uit het Zuid-Koreaanse leger, richtte in 1969 in Omaha de American Taekwondo Association op. ATA-Taekwondo ontwikkelde zich tot Songahm-Taekwondo, met eigen vormen, graduaties en een grote internationale schoolstructuur. Jhoon Rhee verspreidde vanaf de jaren 1960 Traditional Taekwondo in de Verenigde Staten en ontwikkelde later een eigen benadering met traditionele en ITF-invloeden.

Kukkiwon en World Taekwondo

Kukkiwon is de technische en educatieve academie van Kukki-Taekwondo en beheert internationale Dan- en Poom-certificering. World Taekwondo bestuurt vooral de internationale wedstrijdsport. Daarom zijn ‘WT-stijl’ en ‘Kukkiwon-stijl’ geen perfecte synoniemen: de stijl wordt technisch door Kukkiwon bepaald, terwijl WT een wedstrijdreglement en sportstructuur beheert.

Moderne hybride vormen

Moderne projecten zoals Extreme Taekwondo combineren Taekwondo met elementen uit andere disciplines, bijvoorbeeld karate of capoeira. Zulke hybride vormen kunnen interessant zijn als sport- of demonstratieformat, maar zijn niet hetzelfde als ITF, GTF, Kukkiwon of WT.

WT-wedstrijden: Kyorugi en Poomsae

Bij WT-Kyorugi vechten twee deelnemers volgens een doorlopend full-contactreglement. Toegestane technieken zijn in hoofdzaak trappen en rechte stoten naar de toegestane doelgebieden; stoten naar het hoofd zijn verboden. Gewone en draaiende trappen leveren verschillende aantallen punten op, waarbij een draaiende hoofdtrap meer waard is dan een gewone lichaamstrap. De precieze puntentabel, sensorgrenzen en straffen kunnen worden aangepast.

Een Gam-jeom is een straf die doorgaans een punt aan de tegenstander toevoegt. Matches bestaan vaak uit drie rondes van twee minuten met rust, maar jeugd- en regionale toernooien kunnen afwijken. Gewichtsklassen, leeftijdsgroepen en de indeling van mannen en vrouwen verschillen per evenement. Een gelijke stand kan volgens het actuele reglement leiden tot een extra ronde of een beslissing op superioriteit.

WT gebruikt in grote wedstrijden elektronische hogu, voetsokken en hoofdbescherming voor bepaalde scores. Scheidsrechters en juryleden beoordelen onder meer stoten, technische draai- of trapacties en overtredingen. Technologie vermindert sommige discussies, maar roept ook vragen op over sensorgrenzen en de invloed van scoring op wedstrijdstijl.

Poomsae is de non-contactdiscipline waarin deelnemers een voorgeschreven vorm uitvoeren. Juryleden letten onder meer op nauwkeurigheid, balans, houding, ritme, kracht, snelheid en presentatie. Er zijn individuele, paar- en teamvormen en in sommige competities ook freestyle-vormen. Poomsae is een erkende WT-discipline, maar geen olympisch onderdeel.

ITF-wedstrijden: sparring, Tul en breektesten

ITF-sparring is doorgaans een doorlopende point-sparringvorm met gecontroleerd contact. Handtechnieken naar het hoofd zijn toegestaan binnen het betreffende reglement, maar excessief contact is niet de bedoeling. Veelgebruikte scoremodellen kennen punten voor stoten, trappen naar het lichaam, hoofdtrappen en spring- of draaiende technieken. De exacte tabel kan verschillen tussen ITF-federaties en nationale organisaties.

Een internationale wedstrijd kan plaatsvinden op een vierkante ring van ongeveer 9 bij 9 meter. Bescherming bestaat doorgaans uit goedgekeurde hand- en voetbeschermers; een hogu is niet het vaste uitgangspunt van ITF-sparring. Aanvallen op een gevallen tegenstander, vegen, vasthouden en aanvallen buiten het doelgebied kunnen als overtreding gelden.

Naast sparring kennen ITF-toernooien Tul, Power Breaking en Special Techniques. Bij special techniques worden voorgeschreven sprong- of hoogtetechnieken uitgevoerd, vaak in combinatie met breekplanken. Sommige evenementen organiseren WT- en ITF-onderdelen naast elkaar, met aparte regels voor Kyorugi, Tul, Poomsae en Chang Hon-patronen.

Koreaanse termen en technieken

Koreaanse commando’s worden in veel scholen buiten Korea gebruikt. Voorbeelden zijn charyeot, aandacht; junbi, klaar; sijak, begin; geuman, stop; gyeongnye, groet; gyesok, doorgaan; baro, terug naar gereed; swieo, ontspannen; hyusik, rust; dwirodora, omdraaien; gihap, trainingskreet; siseon, blik of focus; en haesan, einde of ontslag.

Voet- en handtechnieken

Veelvoorkomende voetnamen zijn chagi, ap chagi, dollyeo chagi, yeop chagi, hulyeogi chagi, dwi chagi, dwi dollyeo chagi, dwi dollyeo hulyeogi chagi, mureup chagi en bit chagi. Hand- en armtechnieken zijn onder meer jireugi, chigi, makgi, gwon, deungjumeok, sonkal, sonkkeut, batangson, palkkum, yeop jireugi en san makgi.

Standen

Voorbeelden zijn junbi seogi, jeongul seogi, hugul seogi, gima seogi, gimalip seogi, juchum seogi, sagolib seogi en gyocha lib seogi. Hangul, Hanja en Revised Romanization kunnen in bronnen verschillend worden weergegeven. Nog belangrijker: eenzelfde Koreaanse term kan per bond of school een andere technische uitvoering hebben.

Een Taekwondo-school kiezen

Begin met je doel. Wie olympisch wil sparren, zoekt een WT-school met Kyorugi en passende bescherming. Wie traditionele vormen, handtechnieken, Tul en semi-contact zoekt, kan bij een ITF-school beter passen. Wie vooral beweging, discipline, Poomsae of recreatieve training zoekt, moet vragen welk deel van het curriculum werkelijk centraal staat.

• Vraag welke bond of federatie de school vertegenwoordigt en welke examens of certificaten zij gebruikt.
• Vraag of de lessen vooral bestaan uit Kyorugi, Tul, Poomsae, zelfverdediging, conditie of een combinatie.
• Controleer de veiligheidsregels, beschermingsmiddelen, omgang met beginners en de manier waarop contact wordt opgebouwd.
• Volg een proefles en let op duidelijke instructie, respect, niveauverschillen en een gezonde trainingscultuur.
• Gebruik claims over erkenning, wereldtitels en historische afstamming kritisch en vraag welke organisatie die claim bevestigt.

Een goede school hoeft niet de hardste of luidruchtigste school te zijn. De beste match is de plek waar stijl, trainingsdoel, niveau, veiligheid en cultuur bij elkaar passen.