Kendo

Wat is Kendo?

Kendo (剣道) betekent de weg van het zwaard. Het is een moderne Japanse krijgskunst die voortkomt uit oudere kenjutsu-scholen. In de hedendaagse training wordt gewerkt met een bamboezwaard, de shinai, beschermende bōgu en formele oefeningen met de bokutō.

Kendo is tegelijk een gereguleerde wedstrijdsport, een fysieke oefenmethode en een discipline voor karaktervorming. Het moderne systeem moet niet worden gelijkgesteld aan historisch zwaardgevecht of battlefield-kenjutsu.

Van kenjutsu naar Kendo

De basis van Kendo ligt in Japanse kenjutsu-ryu, waarin krijgers en latere budoka zwaardtechniek trainden. In de Edo-periode werden bamboezwaarden en beschermende uitrusting ontwikkeld en verfijnd. Daardoor konden beoefenaars met meer weerstand en contact trainen zonder met echte zwaarden te oefenen.

Scholen zoals Hokushin Ittō-ryū droegen bij aan de populariteit van oefengevechten met shinai en bescherming. Tijdens de Meiji-periode werd gezocht naar manieren om verschillende zwaardtradities te standaardiseren, onder meer voor politie- en onderwijsdoeleinden.

Naam en naoorlogse ontwikkeling

De Dai Nippon Butoku Kai werd in 1895 opgericht. In 1920 werd de naam Kendo gebruikt voor de moderne vorm van zwaardtraining die eerder onder meer als gekken bekendstond. Na de Tweede Wereldoorlog werd Kendo tijdelijk uit het openbare leven en onderwijs geweerd vanwege de militarisering van budo. In 1952 werd de All Japan Kendo Federation opgericht en keerde Kendo terug als hervormde, educatieve en sportieve discipline.

Kendo en historische zwaardkunst

Kendo bewaart elementen uit oudere zwaardtradities, maar gebruikt eigen wedstrijdregels, beschermingsmiddelen, pedagogische vormen en graden. De principes van historisch kenjutsu worden daarom in een moderne en gecontroleerde context bestudeerd.

De relatie met bushidō wordt vaak in Kendo-uitleg genoemd, maar de betekenis van bushidō veranderde door de tijd en is geen eenvoudige, onveranderde samenvatting van de samoeraicultuur.

Training in Kendo

Training kan bestaan uit suburi, voetenwerk, basistechnieken, kata, partneroefeningen en gecontroleerd sparren. Veelgebruikte oefenvormen zijn kirikaeshi, waza-geiko, kakari-geiko, ji-geiko en shiai-geiko. De precieze opbouw verschilt per dojo en niveau.

Een krachtige instap met de voet, fumikomi-ashi, wordt vaak met een slag gecombineerd. Kiai, houding, afstand, timing en zanshin - voortdurende alertheid na de actie - zijn belangrijke onderdelen van een correcte uitvoering.

Kata

De tien Nihon Kendō Kata worden meestal met bokutō door twee personen uitgevoerd. De uchidachi begeleidt en initieert de vorm; de shidachi leert en reageert. In 2003 introduceerde de All Japan Kendo Federation daarnaast basisvormen met bokutō voor beginnende en lager gegradueerde beoefenaars.

Wedstrijdregels

Een geldige treffer, yūkō-datotsu, vereist onder meer correct contact met het juiste deel van de shinai, een toegestaan doelgebied, overtuigende inzet, correcte houding en zanshin. De doelgebieden zijn men, kote, dō en - onder strengere voorwaarden - tsuki.

Wedstrijden worden meestal door drie scheidsrechters beoordeeld. Een gangbare wedstrijdvorm is sanbon-shiai, waarbij de eerste deelnemer met twee geldige punten wint. Toernooi- en bondreglementen kunnen aanvullende bepalingen bevatten over verlenging, gelijkspel, leeftijd, bescherming en tsuki.

Graden en titels

Kendo gebruikt kyū- en dangraden. De route loopt doorgaans van kyū naar sho-dan en vervolgens naar hogere dan-graden. Achtste dan is de hoogste graad die via een technisch examen wordt behaald binnen de AJKF-structuur. Aanvullende titels zijn renshi, kyōshi en hanshi; daarvoor gelden aparte eisen rond graad, wachttijd, aanbeveling en theorie.

Kendo in Nederland

Volgens Nederlandse Kendo-bronnen begon de georganiseerde beoefening in Nederland halverwege de jaren 1960. 1966 wordt genoemd als het jaar waarin de Nederlandse Kendo Renmei (NKR) in Den Haag werd opgericht. Japanse leraren en in Nederland aanwezige of bezoekende Japanse budoka hielpen bij de eerste stages en technische ontwikkeling.

De NKR organiseert of ondersteunt volgens haar eigen informatie Kendo, Iaido en Jodo. Nederlandse dojo’s die in bronnen worden genoemd zijn onder meer FuMetsu in Rotterdam, Kendo Kai Den Haag, Sakura-Kai in Utrecht en Renshinjuku in Amsterdam en omgeving. Actieve locaties, lesroosters en disciplines kunnen veranderen en moeten bij de dojo of NKR worden gecontroleerd.

De Nederlandse Kendo-gemeenschap is internationaal aangesloten via de European Kendo Federation en de International Kendo Federation. Een Nederlandse schatting van ongeveer 700 actieve beoefenaars is tijdsgebonden en wordt niet als actuele landelijke telling gebruikt.

Internationale organisatie

De International Kendo Federation werd in 1970 opgericht als internationale federatie van nationale en regionale organisaties. De FIK bevordert Kendo en de verwante disciplines Iaido en Jodo. De All Japan Kendo Federation vormt een belangrijk Japans referentiepunt voor curriculum, graden en kata; nationale bonden voeren regels en examens binnen hun eigen structuur uit.

Veilig beginnen

Veel dojo’s bieden introductielessen waarbij beginners een shinai en soms beschermingsmateriaal kunnen lenen. Eigen bōgu wordt meestal pas aangeschaft wanneer de basis, conditie en val- en veiligheidsafspraken voldoende zijn opgebouwd. Train op een geschikte vloer en volg altijd de aanwijzingen van de instructeur.

Kendo als discipline

De AJKF omschrijft Kendo als een manier om het karakter te vormen door de principes van het zwaard toe te passen. In dat kader staan fysieke training, correcte vorm, moed, beleefdheid, eerlijk contact en voortdurende zelfontwikkeling naast wedstrijdresultaat.

Verwante disciplines

Iaido richt zich op het trekken en hanteren van het zwaard in vaste vormen; Jodo gebruikt de korte staf in relatie tot zwaardtechniek; Naginata-do werkt met de Japanse hellebaard. Deze disciplines kunnen organisatorisch naast Kendo worden aangeboden, maar hebben eigen wapens, kata en trainingsdoelen.