Mau Rakau

Geschiedenis en culturele overdracht

Māori-krijgerstradities ontwikkelden zich in Aotearoa binnen lokale gemeenschappen, leiderschapsstructuren en tikanga. De Whare-tū-taua, het huis of de school van de oorlog, wordt in de overlevering verbonden met de vorming van jonge toa. De precieze inhoud en manier van overdracht verschilden per iwi en periode.

Kolonisatie, oorlog, landverlies, assimilatie en onderdrukking van Māori-taal en kennis verstoorden de overdracht. De Tohunga Suppression Act van 1907 wordt vaak genoemd in de bredere geschiedenis van de onderdrukking van traditionele kennis, maar niet iedere lokale ontwikkeling van Mau Rākau kan daar rechtstreeks uit worden afgeleid.

Tijdens de Māori Renaissance vanaf de jaren 1970 en 1980 werden taal, whakapapa, kunst, haka en krijgskunst opnieuw zichtbaar en actief doorgegeven. Mita Mohi speelde een belangrijke rol bij de Mokoia taiaha wānanga. Volgens de aangeleverde bronnen waren daar in 2007 meer dan 11.000 mensen mee bereikt en later meer dan 20.000. Deze aantallen zijn brongebonden en tijdsgebonden. [Bron: https://teara.govt.nz/en/mau-rakau-maori-use-of-weaponry]

Mythe, whakapapa en mana

Overleveringen verbinden wapens zoals taiaha en patu met Tāne, god van het bos, en Tū, god van de oorlog, zonen van Ranginui en Papatūānuku. Zulke verhalen zijn onderdeel van Māori-mātauranga en mythologie. Ze worden niet als empirische oorsprongsbewijzen gepresenteerd.

De belangrijkste wapencategorieën

De taiaha is een lang traditioneel wapen met een arero, een puntig en vaak tongvormig uiteinde, en een breder lichaam of blad. De tewhatewha is een lang wapen met een brede rapa en een mata. De pouwhenua is een lang houten wapen dat in vorm en betekenis per context kan verschillen.

Patu is een brede verzamelnaam voor korte clubs en stampers. Daaronder vallen onder meer patu pounamu of mere, patu ōnewa van steen, patu paraoa van walvisbot en houten varianten. De kotiate en wahaika zijn herkenbare korte Māori-wapens met elk een eigen vorm en naamgeving.

Een mere pounamu wordt gemaakt van pounamu, nefriet of greenstone en heeft naast zijn historische wapencategorie een sterke betekenis als taonga, leiderschapssymbool en erfstuk. De betekenis van materiaal, snijwerk, naam, overdracht en gebruik is afhankelijk van het object en de gemeenschap.

De wapens worden hier als historisch en cultureel erfgoed beschreven. De tekst geeft geen aanwijzingen voor slaan, steken, ontwapenen of gewapend vechten.

Mere en pounamu

De mere is een korte, brede, bladvormige patu. Mere pounamu wordt gemaakt van nefriet of greenstone en kan als symbool van rangatira, leiderschap en whakapapa worden doorgegeven. Andere regio’s gebruiken mere ook voor vergelijkbare vormen van hout, walvisbot of steen.

Een mere kan een naam, geschiedenis en mana dragen. Bijzondere exemplaren werden bewaard, doorgegeven of als teken van vertrouwen geschonken. De vervaardiging van een pounamu-mere is arbeidsintensief en verbonden met de eigenschappen en herkomst van het materiaal.

De mere is daarnaast zichtbaar in Māori-symboliek, waaronder de Kotahitanga-vlag. De betekenis van een specifiek object hoort vanuit de betreffende iwi, whānau of collectiecontext te worden verklaard.

Kotiate, tewhatewha en pouwhenua

De kotiate is een korte club van hout of walvisbot. De naam wordt vaak uitgelegd vanuit koti, snijden of verdelen, en ate, lever, mogelijk vanwege de gelobde vorm. De etymologie wordt als gangbare verklaring gepresenteerd, niet als absolute zekerheid.

De tewhatewha is een lang traditioneel wapen met een brede rapa en een mata aan het andere uiteinde. Het object had in historische beschrijvingen naast een krijgskundige ook een signalerende en ceremoniële context.

Pouwhenua betekent ook landpaal. Als pou whenua markeert een rijk gesneden paal een grens of betekenisvolle plaats en vertelt hij een verhaal over tangata whenua, voorouders en land. Als wapen behoort pouwhenua tot een andere, lange categorie naast onder meer tewhatewha en taiaha.

Patu en wahaika

Patu is een brede term voor korte Māori-clubs en ook voor niet-wapengereedschap. Patu pounamu of mere, patu ōnewa, patu paraoa en houten vormen verschillen in materiaal en regionale naamgeving. Patu muka werd gebruikt bij het bewerken van vlasvezel en patu aruhe bij het verwerken van eetbare varenwortels.

De wahaika is een korte club van hout of walvisbot. De naam wordt vaak verbonden met de vorm van de inkeping, die als een vismond wordt beschreven. Gesneden wahaika konden naast hun historische krijgskundige betekenis ook een ceremoniële rol hebben bij toespraken van rangatira.

Een vergelijking tussen wahaika en de Mapuche clava is aangehaald als mogelijke aanwijzing voor precolumbiaans contact tussen Polynesië en Zuid-Amerika. Dit blijft speculatief en geldt niet als bewezen historische verbinding.

Erfgoed, film en publieke beeldvorming

The Dead Lands (2014) is een moderne film waarin Māori-krijgercultuur en wapens een belangrijke rol spelen. Een filmrepresentatie is echter choreografie en dramatische beeldvorming, geen volledige weergave van Mau Rākau.

Wereldmusea en culturele instellingen kunnen Mau Rākau, waka, haka en andere Māori-tradities in programma’s over wereldwijde krijgskunst en identiteit plaatsen. Zulke activiteiten zijn publiekseducatie en erfgoedbeleving, geen bewijs dat alle onderdelen één uniforme krijgskunst vormen.

Wie Mau Rākau wil leren kennen, zoekt een programma met duidelijke Māori-culturele context, bevoegde begeleiding, respect voor tikanga en veilige oefenmaterialen. De juiste vraag is niet alleen welke wapens worden getoond, maar ook van wie de kennis komt en binnen welke relatie deze wordt doorgegeven.