Vale Tudo

Wat is Vale Tudo?

Vale Tudo is Portugees voor alles mag of alles kan. De term werd in Brazilië gebruikt voor interstijlgevechten met weinig beperkingen, waarin bijvoorbeeld boksen, worstelen, jiujitsu, capoeira, Luta Livre en Muay Thai tegenover elkaar konden staan.

Vale Tudo was geen wereldwijd uniform reglement en ook geen volledig ongereguleerde sport. Regels, verboden technieken, uitrusting, tijdslimieten en wedstrijdomstandigheden verschilden per evenement. De geschiedenis ervan is wel een belangrijke voorloper van de ontwikkeling van moderne mixed martial arts.

Vroege Braziliaanse interstijlgevechten

In het begin van de twintigste eeuw werden in Braziliaanse circussen en bij demonstraties gevechten georganiseerd tussen beoefenaars van verschillende stijlen. Een vaak genoemd vroeg voorbeeld is de wedstrijd uit 1909 waarin capoeirista Francisco da Silva Ciríaco het opnam tegen de Japanse jiujitsuka Sada Miyako. Kranten en tijdschriften beschreven zulke ontmoetingen als spektakel en als tests van verschillende vechtmethoden.

Het begrip Vale Tudo werd pas later breed gebruikt. Rond 1959 en 1960 werd het verbonden aan het televisieprogramma Heróis do Ringue in Rio de Janeiro, waar vechters met verschillende achtergronden elkaar ontmoetten. De Gracie-familie was bij deze scene betrokken en organiseerde daarnaast de Gracie Challenge, openbare of besloten uitdagingen waarin Braziliaans jiujitsu werd getest tegen andere stijlen.

BJJ, Luta Livre en de Rio-scene

De Braziliaanse Vale Tudo-scene kende langdurige rivaliteiten, vooral tussen Braziliaans jiujitsu en Luta Livre. Euclydes Hatem, bekend als Mestre Tatu, wordt verbonden aan de ontwikkeling van Luta Livre als Braziliaanse vorm van submission wrestling. Wedstrijden en uitdagingen tussen vertegenwoordigers van beide tradities droegen bij aan de ontwikkeling van cross-training.

Sommige vroege televisie- en zaalgevechten waren hard en boden minder bescherming dan moderne wedstrijden. Incidenten met ernstig letsel, weigering om af te tikken of publiekelijke onrust droegen bij aan kritiek op het format en aan de latere roep om toezicht en uniforme veiligheidsregels.

Van undergroundscene naar grote evenementen

Vanaf de jaren 1960 vond veel Vale Tudo plaats in dojo’s, kleine zalen en regionale circuits. In de jaren 1980 trokken gevechten van Rickson Gracie en Rei Zulu opnieuw grote publieke aandacht. Evenementen zoals Noite das Artes Marciais in 1984 en Desafio - Jiu-Jitsu vs Luta Livre in 1991 brachten de rivaliteit tussen Braziliaanse vechtsportgemeenschappen naar een groter publiek.

Ook evenementen buiten Rio, zoals Capoeira vs Chute Boxe in Curitiba in 1993, droegen bij aan de ontwikkeling van een bredere Braziliaanse interstijlscene. De deelnemers en uitslagen worden in historische bronnen soms vanuit de betrokken teams beschreven; claims over algemene stijl- of persoonlijke superioriteit worden daarom niet als vaststaand oordeel overgenomen.

UFC, PRIDE en de internationalisering

Rorion Gracie en Art Davie gebruikten de Braziliaanse uitdagingstraditie als inspiratie voor de eerste UFC in 1993. Royce Gracie won UFC 1 door drie tegenstanders te laten opgeven. Het evenement bracht interstijlcompetitie naar een internationaal publiek, maar de UFC was niet simpelweg een ongewijzigde kopie van ieder Braziliaans Vale Tudo-event.

In Japan hielp de Vale Tudo Japan-serie vanaf 1994 de aandacht voor internationale interstijlgevechten te vergroten. PRIDE Fighting Championships, opgericht in 1997, combineerde invloeden uit Vale Tudo, Shooto, worstelen, jiujitsu, Muay Thai en andere disciplines en werd een belangrijke promotor van moderne MMA.

Vale Tudo als stijlnaam

Vale Tudo was oorspronkelijk vooral een wedstrijdformat, maar sommige vechters gingen bewust trainen voor zulke gevechten. Zij combineerden slagwerk, clinchen, takedowns en grondgevecht in plaats van één traditionele stijl te vertegenwoordigen.

Marco Ruas was een vroege en invloedrijke voorstander van cross-training in Muay Thai en Luta Livre. De naam Ruas Vale Tudo werd gebruikt voor zijn geïntegreerde aanpak. Ook Chute Boxe breidde vanuit Muay Thai uit met Braziliaans jiujitsu en grappling, wat de latere MMA-trainingsmethode mede beïnvloedde.

De huidige MMA-training is veiliger en systematischer dan de historische Vale Tudo-scene. Moderne vechters trainen onder sportregels, met bescherming, medische begeleiding en gecontroleerde sparring.

De overgang naar MMA

In de jaren 1990 en 2000 kregen grote promoties steeds meer regels, gewichtsklassen, jurybeoordeling en medische veiligheidsmaatregelen. De benaming No Holds Barred werd in de Verenigde Staten geleidelijk vervangen door Mixed Martial Arts, omdat die naam de gereguleerde sport beter beschreef.

Promoties zoals Jungle Fight en Bitetti Combat bewogen mee richting moderne MMA-regels. De Braziliaanse WVC en IVC waren belangrijke organisaties in de jaren 1990, maar verdwenen nadat regelgeving, televisie-eisen en de sportmarkt veranderden.

Het einde van het klassieke format

Rio Heroes, opgericht in 2007, was een van de laatste prominente Braziliaanse pogingen om een ouder Vale Tudo-format met weinig regels te organiseren. De reeks liep tot 2009. Daarna verloor de traditionele vorm zijn voornaamste georganiseerde podia, terwijl de term Vale Tudo in Brazilië bleef verwijzen naar de geschiedenis en identiteit van MMA.

Vale Tudo en MMA in Nederland

In Nederland wordt de historische term Vale Tudo vooral gebruikt in de context van de ontwikkeling van MMA, Braziliaans jiujitsu, Luta Livre en andere grappling- en strikingdisciplines. Een hedendaags aanbod hoort duidelijk te maken of het om MMA, grappling, jiujitsu, Luta Livre of historische bespreking van Vale Tudo gaat.

Wie de stijlgeschiedenis wil bestuderen, kan letten op de invloed van Braziliaans jiujitsu, Luta Livre, Muay Thai, boksen en worstelen. Voor sportbeoefening zijn actuele Nederlandse wedstrijdreglementen en veilige trainingsprotocollen leidend, niet de reputatie van de oude, weinig gereguleerde wedstrijden.

Vale Tudo en de Gracie Challenge

De Gracie Challenge was een reeks uitdagingen en demonstraties waarmee leden van de Gracie-familie de effectiviteit van hun Braziliaans jiujitsu tegenover andere vechtstijlen wilden laten zien. De wedstrijden zijn belangrijk voor de geschiedenis van BJJ en MMA, maar selecteerden deelnemers en omstandigheden en bewijzen daarom niet dat één stijl in iedere situatie superieur is.

Braziliaanse promoties

WVC en IVC brachten in de jaren 1990 Braziliaanse vechters en internationale deelnemers samen. Hun evenementen hielpen de loopbanen van meerdere latere MMA-vechters te vormen. De organisatiegeschiedenis, locaties en exacte wedstrijdregels moeten per editie afzonderlijk worden bekeken.

Vale Tudo en moderne MMA

Vale Tudo leverde een belangrijke historische impuls aan het idee dat een moderne vechter zowel moet kunnen slaan als worstelen en op de grond vechten. MMA ontstond echter uit meerdere Braziliaanse, Japanse, Amerikaanse en internationale ontwikkelingen. Het is daarom juister om Vale Tudo als een belangrijke voorloper en invloed te beschrijven, niet als de enige oorsprong van MMA.

Terminologie

In historische bronnen kunnen Vale Tudo, No Holds Barred en vroege MMA door elkaar worden gebruikt. De betekenis hangt af van land, periode, organisator en regels. Moderne organisaties gebruiken meestal Mixed Martial Arts voor de gereguleerde sportvorm.