Aikido

Czym jest aikidō?

Aikidō to nowoczesna japońska sztuka walki, rozwijana w XX wieku wokół Morihei Ueshiby. Nazwę często wyjaśnia się na podstawie kanji ai, ki i dō, jednak tłumaczenia słów ki i aiki mają wiele znaczeń.

Wiele szkół aikidō trenuje ćwiczenia w parach, w których na atak odpowiada się za pomocą przemieszczania się, wyczucia czasu i kontroli. Do podstaw często należą rzuty, dźwignie, obezwładnienia oraz ukemi — bezpieczne padanie i przetaczanie się. Konkretne techniki, nacisk filozoficzny, systemy stopni i formy treningu różnią się w zależności od organizacji.

1883–1919: Morihei Ueshiba en zijn vorming

Morihei Ueshiba urodził się w 1883 roku w prefekturze Wakayama w Japonii. Studiował różne sztuki walki, a szczególny wpływ wywarło na niego Daitō-ryū Aiki-jūjutsu, którego od 1915 roku uczył się pod kierunkiem Takedy Sōkaku. Ponadto wiąże się go między innymi z Tenjin Shin’yō-ryū, Gotōha Yagyū Shingan-ryū, jūdō oraz japońskim treningiem posługiwania się bronią.

Od 1919 roku: Ōmoto-kyō i zmieniająca się wizja

Po opuszczeniu Hokkaidō w 1919 roku Ueshiba nawiązał kontakt z Onisaburō Deguchim, przywódcą duchowym ruchu Ōmoto-kyō. Relacja ta wpłynęła na rozwój religijny i filozoficzny Ueshiby. W jego późniejszej wizji większe znaczenie zyskały harmonia, pojednanie i ograniczanie szkód.

Wpływ Ōmoto-kyō nie jest interpretowany w taki sam sposób przez każdą współczesną szkołę aikidō. Relacja historyczna wyjaśnia część osobistego rozwoju Ueshiby, ale nie czyni aikidō jednolitą praktyką religijną.

Lata 1920–1942: rozwój aikidō

Pod koniec lat 20. i w latach 30. Ueshiba opracował własną syntezę wcześniejszych wpływów sztuk walki. W tym okresie jego sztukę określano między innymi jako Aiki Budō. Techniczny wpływ Daitō-ryū pozostał istotny, natomiast nauczanie Ueshiby i jego wyjaśnienia filozoficzne zmieniały się w ciągu jego życia.

Nazwa aikidō została oficjalnie użyta w 1942 roku w ramach reorganizacji sztuk walki wspieranej przez japoński rząd. Nazewnictwo i rozwój instytucjonalny były jednak częścią dłuższego procesu, dlatego 1942 roku nie należy bezpośrednio uznawać za jedyny rok powstania tej sztuki.

1942–1969: późniejszy rozwój i przekazywanie nauczania

W 1942 roku Ueshiba przeniósł się do Iwamy, gdzie nadal trenował i nauczał. W jego późniejszej działalności tematy filozoficzne i duchowe zyskały dla wielu uczniów większe znaczenie. Po jego śmierci w 1969 roku uczniowie i następcy rozwinęli różne interpretacje oraz niezależne nurty.

Od 1951 roku: międzynarodowe rozpowszechnianie

Od 1951 roku aikidō było demonstrowane i nauczane poza Japonią, początkowo między innymi we Francji. W kolejnych latach za pośrednictwem japońskich nauczycieli i międzynarodowych uczniów rozpowszechniło się w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Niemczech, Australii i innych krajach. Liczba krajów, w których uprawia się aikidō, jest różnie podawana w zależności od źródła.

Po śmierci Ueshiby rozwijały się liczne organizacje i style. Aikikai pozostało związane z rodem Ueshiby, podczas gdy między innymi Yoseikan, Yoshinkan, Shōdōkan, Shin Shin Tōitsu oraz nurty związane z Iwamą rozwinęły własne programy nauczania i organizacje.

Od lat 60. XX wieku: aikidō w Niderlandach

Według niderlandzkich i międzynarodowych źródeł dotyczących aikidō aikidō wprowadzono w Niderlandach na początku lat 60. XX wieku. Peter Beljaars był jednym z ważnych pionierów i założył w Tilburgu szkołę sportową oraz rozwinął tradycję aikidō. W początkowym okresie niderlandzcy adepci trenowali także za granicą, a japońscy nauczyciele odwiedzali Niderlandy, prowadząc zajęcia i staże.

Rozwój aikidō w Niderlandach przebiegał następnie za pośrednictwem różnych związków, fundacji, dojo i organizacji reprezentujących poszczególne style. Dokładna rola każdej organizacji, powiązania między nimi oraz twierdzenie, że Tilburg był jedyną kolebką aikidō w Niderlandach, są opisywane w zależności od źródła.

Trening i ukemi

Trening aikido jest zazwyczaj oparty na ćwiczeniach w parach. Uke inicjuje uzgodniony atak i przyjmuje technikę, a tori, nazywany także nage, gdy wykonywany jest rzut, wykonuje technikę. Obie role są aktywne i zmieniają się.

Ukemi, czyli bezpieczne upadanie i przetaczanie się, to podstawowa umiejętność. Intensywność rzutu lub kontroli należy dostosować do doświadczenia, kondycji i możliwości partnera. Dobre zajęcia obejmują jasne zasady sygnalizowania przerwania, nadzór oraz stopniowe zwiększanie trudności.

Wiele szkół trenuje uderzenia, ciosy i chwyty jako uzgodnione ataki. Inne elementy mogą obejmować rzuty, kontrole, unieruchomienia, formy z bronią, ćwiczenia swobodne lub trening z wieloma partnerami. Proporcje między tymi elementami różnią się w zależności od stylu.

Aikido zazwyczaj kładzie mniejszy nacisk na wyniki zawodów niż wiele innych sztuk walki, ale nie dotyczy to każdej linii przekazu. Na przykład aikido Shōdōkan lub Tomiki wykorzystuje własną formę randori i rywalizacji. Częścią zajęć mogą być również trening mentalny, uważność, relaks i samokontrola, bez tworzenia jednej, jednolitej praktyki religijnej.

Style i organizacje

Aikidō obejmuje wiele stylów i programów nauczania związanych z poszczególnymi organizacjami. Do najbardziej znanych nurtów należą między innymi Aikikai, Yoshinkan, Shōdōkan lub Tomiki, Yoseikan, Shin Shin Tōitsu oraz kierunki związane z Iwamą. Nazwy te nie wszędzie są używane w ten sam sposób, a niektóre grupy są organizacyjnie lub technicznie powiązane z kilkoma nurtami.

Aikikai jest związane z Fundacją Aikikai i linią rodzinną Ueshiby. Yoshinkan często kładzie większy nacisk na ustalone formy podstawowe, strukturę i dynamiczne wykonanie. Shōdōkan/Tomiki ma własne podejście do randori i rywalizacji. Shin Shin Tōitsu kładzie większy nacisk na ki, koordynację oraz relację między umysłem a ciałem. Szkoły związane z Iwamą często silnie łączą techniki z użyciem broni z technikami wykonywanymi bez broni.

Charakterystyka ta stanowi ogólną orientację, a nie pełny opis każdego dojo. Intensywność treningu, poziom kontaktu, filozofia, zasady egzaminowania oraz miejsce technik z użyciem broni różnią się w obrębie organizacji i między nimi.

Techniki i formy wykonania

Do często używanych terminów należą irimi — wejście; tenkan — obrót lub zmiana kierunku; omote i ura — różne kierunki lub warianty wykonania; tachi-waza — techniki wykonywane w pozycji stojącej; suwari-waza — techniki wykonywane z pozycji seiza; oraz hanmi handachi, w którym tori zaczyna w pozycji siedzącej, a uke stoi.

Przykładami znanych technik są ikkyo, nikyo, sankyo, yonkyo, gokyo, shihōnage, kotegaeshi, iriminage, tenchinage, koshinage, jūjinage i kaitennage. Terminologia i wykonanie techniczne mogą różnić się w zależności od organizacji.

Aikidō w Holandii

Według holenderskich źródeł dotyczących aikidō aikidō zostało wprowadzone w Holandii na początku lat 60. Peter Beljaars jest uznawany za jednego z ważnych pionierów wczesnego okresu. Założył w Tilburgu szkołę sportów walki i rozwinął tradycję aikidō; tym samym miasto stało się jednym z ważnych wczesnych ośrodków w historii tej sztuki w Holandii.

W początkowym okresie holenderscy pionierzy trenowali także w Belgii, Francji i Niemczech. Japońscy nauczyciele, w tym według dostarczonych źródeł historycznych Hirokazu Kobayashi i Nobuyoshi Tamura, odwiedzali Holandię, prowadząc zajęcia i staże. W źródłach historycznych wspomina się również o wpływie judoków oraz o wczesnych relacjach z Judo Bond Nederland.

W Holandii działa kilka związków, fundacji, organizacji reprezentujących poszczególne style oraz niezależnych dojo. W dostarczonych źródłach wymieniono między innymi Aikido Bond Nederland, Aikido Federatie Nederland, Culturele Aikido Bond Nederland, Dutch Aikikai Foundation oraz Tomiki/Shōdōkan Aikido Nederland. Ich uznanie, członkostwo i wzajemne relacje należy na bieżąco weryfikować w przypadku każdej organizacji.

Za pośrednictwem wyszukiwarek dojo i stron internetowych organizacji można znaleźć zajęcia dla dorosłych i młodzieży. Lekcje próbne, koszty, styl, poziom kontaktu, zasady dotyczące hakamy i wymagania egzaminacyjne różnią się w zależności od lokalizacji. Warto zapytać w dojo, jaka linia przekazu jest stosowana oraz jak zorganizowane są kwestie bezpieczeństwa i opieki nad początkującymi.

Aikidō i samoobrona

Aikidō obejmuje techniki radzenia sobie z chwytami, ciosami, uderzeniami oraz niekiedy z bronią. Nie oznacza to, że każda szkoła aikidō koncentruje się przede wszystkim na samoobronie ani że trening automatycznie przygotowuje do prawdziwej sytuacji przemocy.

Osoby wybierające aikidō do samoobrony powinny zapytać, ile miejsca podczas zajęć poświęca się oporowi, wyczuciu czasu, scenariuszom i realistycznym atakom. Jeśli jest to możliwe, rozsądnym wyborem pozostają deeskalacja, zwiększenie dystansu i szukanie pomocy.

Bezpieczeństwo i zapobieganie urazom

Ryzyko urazu występuje w każdej sztuce walki. W aikidō mogą wystąpić między innymi urazy tkanek miękkich, stawów, palców rąk i nóg. Odpowiedzialny trening wymaga odpowiedniej maty, prawidłowego ukemi, dostosowanego tempa i siły, komunikacji między partnerami oraz instruktora, który interweniuje, gdy jest to konieczne.

Hazing, celowe forsowanie technik i ryzykowne rzuty nie należą do bezpiecznego treningu. Technikę należy natychmiast przerwać, gdy partner odklepie, zgłosi ból lub straci kontrolę.

Czego możesz oczekiwać od zajęć?

Zajęcia często zaczynają się od powitania, rozgrzewki oraz ćwiczeń postawy, pracy nóg lub ukemi. Następnie partnerzy ćwiczą uzgodniony atak i technikę, zamieniając się rolami. W zależności od dojo zajęcia mogą zakończyć się powtórką, ćwiczeniami w swobodnej formie lub relaksacją przypominającą medytację.

Aikidō jest odpowiednie dla osób w różnym wieku i na różnym poziomie zaawansowania, ale intensywność oraz forma kontaktu powinny być dostosowane do uczestnika. Warto wcześniej zapytać o zajęcia próbne, strój, kontuzje, poziom kontaktu, zasady egzaminów oraz sposób opieki nad początkującymi.

Krytyczne podsumowanie

Aikidō nie jest jednym, jednolitym systemem stosowanym na całym świecie. Historia, wyjaśnienia dotyczące kanji, interpretacje filozoficzne, cele treningowe i twierdzenia organizacji pochodzą z różnych rodzajów źródeł. Należy zatem odróżniać własną wizję Ueshiby, tradycję danej organizacji oraz współczesną praktykę holenderskiego dojo.

W tym haśle twierdzenia historyczne dotyczące Ueshiby, holenderskich pionierów i międzynarodowego rozpowszechnienia aikidō sformułowano ostrożnie. Nie twierdzi się, że aikidō wszędzie jest praktykowane w ten sam sposób, że każda szkoła nie organizuje zawodów ani że sztuka ta automatycznie sprawdza się w każdej formie samoobrony.