Luta Livre

Czym jest Luta Livre?

Luta Livre, po portugalsku „wolna walka”, to brazylijska dyscyplina grapplingowa i sport walki, która rozwinęła się w XX wieku. W kontekście brazylijskiej odmiany języka portugalskiego nazwa ta może również ogólnie odnosić się do zapasów. Aby uniknąć nieporozumień, współczesną dyscyplinę określa się także jako Luta Livre Brasileira, Luta Livre Submission lub Luta Livre Esportiva.

Sport uprawia się bez tradycyjnego gi, a nacisk kładzie się na zapasy, obalenia, kontrolę w parterze i poddania. Nie istnieje jeden ogólnoświatowy program nauczania: zasady, systemy stopni i proporcje między grapplingiem a stójką różnią się w zależności od szkoły, federacji i organizacji zawodów.

Luta Livre rozwijała się równolegle do brazylijskiego jiu-jitsu i stała się ważnym brazylijskim wkładem w Vale Tudo, submission grappling oraz późniejszą kulturę MMA. Nie jest jedynym prekursorem MMA, a na współczesny grappling no-gi wpłynęło wiele tradycji.

Pochodzenie w Rio de Janeiro

Euclydes „Tatu” Hatem jest uznawany w wielu opracowaniach historycznych za głównego twórcę Luta Livre. Miał doświadczenie w catch wrestlingu i według dostępnych źródeł od 1927 roku w Rio de Janeiro nauczał oraz rozwijał techniki. Styl pozostał formą no-gi i czerpał wpływy z catch wrestlingu, zapasów w stylu grecko-rzymskim, judo oraz brazylijskiej praktyki Vale Tudo.

Luta Livre rozpowszechniło się za pośrednictwem szkół sportowych i grup treningowych w Rio de Janeiro, a później między innymi w Manaus. Brak gi był zarówno cechą techniczną, jak i przystępnym wyborem dla osób, które nie używały tradycyjnego stroju. Popularne przedstawienie, według którego wszyscy zawodnicy Luta Livre pochodzili z jednej klasy społecznej, jest zbyt uproszczone, jednak dostęp i kultura sportowa odegrały rolę w rywalizacji z BJJ.

Rozwój i rywalizacja z BJJ

Rywalizacja między Luta Livre a brazylijskim jiu-jitsu stała się widoczna podczas wyzwań, walk Vale Tudo i zawodów submission wrestlingu. Z rozwojem tej tradycji wiąże się takie nazwiska jak Euclydes Hatem, Euclides Pereira, Fausto i Carlos Brunocilla oraz Roberto Leitão.

Relacje z walk Hಾತema i rodziny Gracie częściowo sobie przeczą. Dlatego daty, zwycięzcy i konkretne techniki są przedstawiane wyłącznie jako twierdzenia oparte na źródłach. Wydarzenia związane z Hugo Duarte, Ricksonem Gracie, Eugênio Tadeu i galami Desafio są również rozróżniane jako oficjalna walka, wyzwanie lub nieformalna konfrontacja.

Od Vale Tudo do współczesnego grapplingu

W latach 70. Fausto i Carlos Brunocilla przyczynili się do dalszego szkolenia zawodników Luta Livre. Roberto Leitão, mający doświadczenie w judo i zapasach, jest wymieniany ze względu na usystematyzowanie grapplingu na podstawie biomechaniki i ruchu. Późniejszy rozwój grapplingu no-gi i MMA wynikał z szerokiej wymiany wpływów między Luta Livre, BJJ, zapasami, judo, sambo, catch wrestlingiem, Muay Thai i innymi systemami.

Trening Luta Livre

Luta Livre uprawia się bez gi, zazwyczaj w krótkich spodniach i rashguardzie lub innej odpowiedniej koszulce sportowej. Trening może obejmować zapasy i obalenia, przechodzenie gardy, utrzymywanie gardy, kontrolę pozycji, ucieczki, odwrócenia pozycji oraz poddania.

Dźwignie na ręce i nogi, duszenia oraz inne poddania mogą być częścią programu treningowego. To, które techniki są bezpieczne i dozwolone, zależy od trenera, poziomu zaawansowania, wieku oraz regulaminu zawodów. Heel hooki, neck cranki i inne ryzykowne techniki należy ćwiczyć wyłącznie przy jasno określonych zasadach bezpieczeństwa i pod okiem doświadczonego trenera.

Sparingi na żywo są ważnym elementem treningu w wielu szkołach, ale kultura treningowa może się różnić. Strój no-gi uniemożliwia chwytanie za materiał ubioru, dlatego większy nacisk kładzie się na pozycję ciała, underhooki, kontrolę, równowagę i ruch. Nie oznacza to, że każda szkoła Luta Livre stosuje tę samą taktykę lub intensywność.

Luta Livre Esportiva, walka w Vale Tudo

Luta Livre Esportiva to sportowa odmiana grapplingu. Celem jest poddanie przeciwnika lub zwycięstwo zgodnie z regulaminem punktacji i zawodów. Obalenia, kontrola pozycyjna, ucieczki i poddania są kluczowymi elementami; w tym formacie ciosy nie są dozwolone.

Luta Livre Combate odnosi się do odmiany, w której dozwolone mogą być również ciosy, na przykład w kontekście Vale Tudo lub zbliżonym do MMA. To, jakie ciosy pięściami i kopnięcia oraz jakie uderzenia kolanami, łokciami i w parterze są dozwolone, różni się w zależności od organizacji i okresu.

Vale Tudo było historycznym brazylijskim formatem zawodów z niewielką liczbą ograniczeń i wraz z kilkoma innymi sztukami walki stanowiło ważnego prekursora współczesnego MMA. Dlatego zbyt dużym uproszczeniem byłoby wywodzenie współczesnego MMA wyłącznie z Luta Livre.

Zasady i taktyka

ADCC, UWW Grappling, IBJJF No-Gi oraz zasady federacji i wydarzeń nie stosują tego samego systemu punktacji. Ściąganie przeciwnika do gardy, obalenia, dźwignie na piętę, reaping, skręcanie karku, odwrócenia pozycji i zasada trzech sekund mogą różnić się w zależności od formatu.

Format zbliżony do ADCC może inaczej oceniać aktywną walkę w stójce i próby poddania niż format IBJJF. Wpływa to na taktykę walki, ale nie istnieje uniwersalny podział, według którego każdy pojedynek Luta Livre jest dynamiczny, a każdy pojedynek BJJ no-gi opiera się wyłącznie na kontroli.

Luta Livre w Holandii

Luta Livre jest w Holandii stosunkowo rzadko spotykaną samodzielną dyscypliną. Na podstawie dostarczonych informacji nie ma wyraźnie widocznego ogólnokrajowego związku Luta Livre, porównywalnego ze strukturami związkowymi istniejącymi wokół niektórych innych sportów walki. Nie oznacza to, że każda szkoła lub grupa treningowa jest wykluczona.

Wpływy brazylijskie są jednak widoczne w szerszym środowisku holenderskiego MMA, grapplingu submission i no-gi. Holenderskie szkoły mogą stosować techniki kojarzone również z Luta Livre, catch wrestlingiem, BJJ, judo, sambo lub zapasami. Bez konkretnego źródła nie należy na tej podstawie wyciągać wniosku o bezpośredniej linii Luta Livre.

Niemcy, zwłaszcza akademie i seminaria w zachodniej części kraju, są wymieniane w europejskich źródłach dotyczących Luta Livre jako ważny ośrodek. Możliwe, że holenderscy zawodnicy trenują tam lub uczestniczą w seminariach, jednak nie przedstawia się tego tutaj jako powszechnej praktyki wszystkich holenderskich zawodników MMA.

Upadek i współczesne odrodzenie

Od lat 80. i 90. XX wieku BJJ zyskało znacznie większą międzynarodową infrastrukturę. Rodzina Gracie, pierwsze wydarzenia UFC i profesjonalizacja MMA zwiększyły globalną widoczność BJJ, podczas gdy Luta Livre pozostawało mniej centralnie zorganizowane.

Zawodnicy Luta Livre brali jednak udział w zawodach Vale Tudo, UFC, Pride i innych wydarzeniach MMA. W tej historii wymienia się Marco Ruasa, Hugo Duarte, Pedra Otávia, Johila de Oliveirę i Eugênio Tadeu, jednak ich styl i określenie dyscypliny należy opisywać w zależności od źródła i okresu.

Rozwój BJJ no-gi zmniejszył widoczną różnicę w ubiorze między obiema tradycjami. Współczesny grappling no-gi rozwijał się dzięki wzajemnym wpływom oraz wkładowi Luta Livre, BJJ, catch wrestlingu, zapasów, judo i sambo.

Według przekazanych informacji w 2017 roku powołano Confederação Brasileira de Luta Livre Esportiva, aby lepiej organizować i promować ten sport. Zakres działalności i aktualny status federacji różnią się w zależności od źródła.

Stopnie i ranking

Według dostarczonych źródeł Brazylijska Federacja Luta Livre opracowała program nauczania i system stopni. Podział obejmuje poziomy początkujący, średniozaawansowany i zaawansowany: biały, żółty i pomarańczowy na poziomie początkującym; niebieski na poziomie średniozaawansowanym; oraz fioletowy, brązowy i czarny na poziomie zaawansowanym.

Wspomniany czarny pas i wyższe stopnie, w tym stopnie dan, należą do systemu tej federacji i nie stanowią obowiązującego na całym świecie modelu. Inne szkoły mogą stosować własne systemy stopni lub całkowicie rezygnować z systemu pasów. Chociaż Luta Livre jest dyscypliną no-gi, w niektórych organizacjach zawodnik może, jeśli chce, nosić pas.

Według informacji federacji zdobycie czarnego pasa może być długotrwałym procesem. Dokładny czas, egzaminy i uprawnienia do prowadzenia zajęć różnią się w zależności od organizacji.

Pionierzy i znani zawodnicy MMA

Euclydes „Tatu” Hatem jest uznawany za najważniejszego twórcę tego stylu. Euclides Pereira jest wymieniany ze względu na swoją walkę z Carlsonem Gracie w 1968 roku. Fausto i Carlos Brunocilla oraz Roberto Leitão są kojarzeni z dalszym rozwojem i usystematyzowaniem Luta Livre.

Marco Ruas jest ważnym wczesnym przykładem zawodnika MMA wszechstronnie trenującego grappling, zapasy i stójkę. Dokładne określenie jego stylu różni się w zależności od źródła; nie jest on bez zastrzeżeń opisywany jako przedstawiciel jednej zunifikowanej szkoły Luta Livre.

Alexandre França Nogueira „Pequeno”, Renato „Babalu” Sobral, Hugo Duarte i Eugênio Tadeu są w źródłach łączeni z Luta Livre, Vale Tudo lub brazylijską sceną submission i MMA. José Aldo, Glover Teixeira, Rousimar Palhares, Darren Till i Vicente Luque nie są automatycznie uznawani za zawodników Luta Livre bez konkretnego źródła potwierdzającego ich trening lub stopień.

W przypadku każdego zawodnika należy rozróżnić formalną linię Luta Livre, ogólny wpływ brazylijskiego grapplingu oraz techniki, które mogą również pochodzić z innych systemów.

Luta Livre i grappling no-gi

Luta Livre często porównuje się do grapplingu submission ADCC i BJJ no-gi, ponieważ wszystkie trzy dyscypliny można uprawiać bez kimona. Nie oznacza to, że są tym samym sportem. Pochodzenie technik i taktyka rywalizacji mogą się pokrywać, natomiast zasady, metodyka nauczania, systemy stopni i tożsamość kulturowa się różnią.

W zawodach grapplingowych strategię mogą kształtować obalenia, ściąganie do gardy, dźwignie na nogi, haki na piętę, punkty za pozycje i poddania. Dokładne konsekwencje danego działania zawsze określa regulamin wydarzenia.

Dla początkujących ważne jest, aby szkoła wyjaśniała zasady, zapewniała bezpiecznych partnerów treningowych i nie wprowadzała ryzykownych dźwigni na nogi i szyję bez odpowiedniego nadzoru. Luta Livre nie jest przyzwoleniem na niekontrolowaną przemoc, lecz zorganizowaną sztuką walki i dyscypliną sportową.

Luta Livre w świadomości publicznej

Rywalizacja z BJJ, kultura Vale Tudo oraz rozwój UFC i Pride sprawiły, że Luta Livre stało się znane międzynarodowej publiczności. Filmy, nagrania z zawodów i artykuły często kładą nacisk na widowiskowość, ale na tę historię składają się również sale treningowe, trenerzy, uczniowie, zasady i codzienny trening.

Źródła dotyczące Luta Livre obejmują informacje federacyjne, historyczne relacje z zawodów, artykuły prasowe, przeglądowe hasła w Wikipedii oraz osobiste blogi. Dlatego twierdzenia dotyczące wyników, stopni, pseudonimów i bezpośrednich wpływów opisuje się na podstawie poszczególnych źródeł i z odpowiednim zaznaczeniem niepewności.

Sedno pozostaje jasne: Luta Livre to brazylijska tradycja grapplingu bez kimon, mająca własną historię, jednak współczesny grappling i MMA są rezultatem znacznie większej liczby wpływów niż tylko jednego stylu.