Kung Fu

Wczesna historia

Chińskie sztuki walki rozwinęły się w odpowiedzi na różne potrzeby: samoobronę, polowanie, szkolenie wojskowe, ćwiczenia fizyczne i rywalizację. Starożytne źródła opisują zapasy, trening posługiwania się bronią i walkę wręcz, jednak dokładnego pochodzenia wielu współczesnych stylów nie da się ustalić.

Legendy czasami łączą chińskie sztuki walki z Żółtym Cesarzem, Bodhidharmą lub klasztorem Shaolin. Takie opowieści są ważne dla kultury i tożsamości niektórych szkół, ale nie stanowią automatycznie dowodu historycznego. Udokumentowane źródła dotyczące metod, zawodów i form treningu stają się wyraźniejsze przede wszystkim w późniejszych okresach historycznych.

Shaolin i kształtowanie się tradycji

Klasztor Shaolin na Songshan w Henanie został założony pod koniec V wieku. Późniejsze źródła historyczne opisują mnichów, trening posługiwania się kijem oraz rolę klasztoru w konfliktach zbrojnych. Popularne wyobrażenie, że Bodhidharma wynalazł całe Shaolin Kung Fu, powstało znacznie później i należy je traktować jako legendę.

Od XVI i XVII wieku zachowało się więcej źródeł opisujących mnichów Shaolin i ich trening posługiwania się bronią. Kij stał się ważnym symbolem i praktyczną umiejętnością. Źródła te nie dowodzą jednak, że istniał jeden niezmienny styl Shaolin, z którego wywodzą się wszystkie współczesne systemy.

Filozofia i społeczeństwo

Na chińskie sztuki walki wpływały idee taoistyczne, konfucjańskie i buddyjskie, a także strategia wojskowa oraz praktyki związane ze zdrowiem. Pojęcia takie jak równowaga, dyscyplina, wyczucie czasu, rozluźnienie i samokontrola nabrały w różnych szkołach odmiennych znaczeń.

W okresie republikańskim chińskie sztuki walki stały się dostępniejsze dla szerszej publiczności. Organizacje, podręczniki, zespoły pokazowe i Centralna Akademia Guoshu przyczyniły się do ich standaryzacji i upowszechnienia. Po 1949 roku chińskie władze rozwijały także nowoczesne wushu jako regulowany sport ze standaryzowanymi formami i konkurencjami.

Od guoshu do współczesnego wushu

W pierwszej połowie XX wieku terminów takich jak guoshu, czyli sztuka narodowa, używano do łączenia chińskich sztuk walki z tożsamością narodową. Szkoły, stowarzyszenia i egzaminy sprawiły, że przekazywanie wiedzy stało się bardziej usystematyzowane. Jednocześnie w tradycyjnych stylach nadal ważną rolę odgrywały linie przekazu rodzinnego oraz relacje nauczyciel–uczeń.

Od lat pięćdziesiątych wushu było w Chinach dalej standaryzowane jako dyscyplina sportowa i forma pokazowa. Taolu wykorzystuje ustalone sekwencje ruchów, oceniane między innymi pod kątem postawy, szybkości, równowagi, siły i wykonania. Sanda rozwinęła się jako kontrolowana dyscyplina full contact, obejmująca chińskie techniki uderzeń i rzuty.

Rozprzestrzenianie się na świecie

Chińska wojna domowa i przemiany polityczne po 1949 roku sprawiły, że wielu mistrzów przeniosło się do Hongkongu, na Tajwan i do innych krajów. Dzięki społecznościom chińskim, nowym szkołom, filmom i międzynarodowym zawodom różne style rozprzestrzeniły się na całym świecie.

Bruce Lee, Jackie Chan, Jet Li i inne osobistości kina oraz wushu sprawiły, że chińskie sztuki walki stały się znane globalnej publiczności. Filmy są rozrywką i często wykorzystują przesadę, ale przyczyniły się do międzynarodowego zainteresowania tym sportem i kulturą.

Tradycja a rywalizacja

Współczesne wushu i tradycyjne kung fu nie są swoimi przeciwieństwami, lecz kładą nacisk na różne aspekty. Wushu sportowe nagradza standaryzowane wykonanie, podczas gdy tradycyjne szkoły mogą przywiązywać większą wagę do tożsamości stylu, form, zastosowań, broni lub konkretnej linii przekazu. Jakości systemu nie można oceniać wyłącznie na podstawie akrobatyki ani samych wyników zawodniczych.

Rodziny i klasyfikacje stylów

Chińskie sztuki walki często klasyfikuje się według rodzin, szkół lub men. Inne podziały uwzględniają region, wpływy religijne lub filozoficzne, systemy zwierzęce, linie przekazu albo różnicę między wewnętrznymi i zewnętrznymi metodami treningu.

Północ i południe

Podział na północ i południe jest użytecznym narzędziem historycznym, ale nie stanowi sztywnej reguły. Style północne często kojarzy się z większym zakresem ruchów, mobilnością i wysokimi kopnięciami. Style południowe często kojarzy się z mocnymi pozycjami, krótką siłą i technikami rąk. W praktyce wiele systemów zawiera oba te elementy, a różnice zatarły się wskutek wymiany między regionami.

Wewnętrzne i zewnętrzne

Style wewnętrzne, takie jak Tai Chi, Bagua Zhang i Xing Yi Quan, w swoich tradycjach często kładą nacisk na rozluźnienie, strukturę, połączenie ciała i przekierowywanie siły. Metody zewnętrzne częściej skupiają się na kondycji fizycznej, sile i bezpośredniej technice. Terminy te nie oznaczają, że jeden styl jest wyłącznie miękki, a drugi wyłącznie twardy: niemal każdy kompletny system wykorzystuje wiele różnych jakości.

Systemy zwierzęce wykorzystują cechy na przykład tygrysa, żurawia, węża, lamparta, smoka, małpy lub modliszki jako obrazy treningowe i metafory taktyczne. Nie oznacza to koniecznie, że styl dosłownie próbuje naśladować zwierzę.

Wushu, Taolu i Sanda

Wushu to nowoczesna forma sportu, która od XX wieku była dalej standaryzowana w Chinach. Taolu składa się z ocenianych sekwencji ruchów wykonywanych bez broni lub z bronią. Sędziowie oceniają między innymi postawę, równowagę, szybkość, siłę, precyzję i wykonanie. Niektóre współczesne układy zawierają widowiskowe skoki i obroty, charakterystyczne głównie dla rywalizacji sportowej.

Sanda to formuła walki w kontakcie. Łączy chińskie techniki bokserskie i kopnięcia z walką w klinczu, przechwytywaniem kopnięć, obaleniami i rzutami. Sanda ma własne zasady dotyczące sprzętu ochronnego, rund, czasu trwania klinczu i punktacji. Jest spokrewniona z tradycyjnymi zastosowaniami oraz lei tai, ale nie jest tożsama z każdym tradycyjnym stylem Kung Fu.

Formy a zastosowanie

Forma solo rozwija rytm, postawę, oddech, koordynację i pamięć technik. Sekwencje wykonywane w parach, dui lian i dui da, dodają wyczucie czasu oraz reakcję. Dopiero przy kontrolowanym oporze i sparren staje się jasne, jak zawodnik podejmuje decyzje pod presją. Dlatego dobry trening łączy formy i zastosowanie.

Wude: moralność wojownika

Wiele tradycyjnych chińskich szkół mówi o wude, czyli moralności wojownika. Pojęcie to łączy rozwój techniczny z zachowaniem. Cnoty działania obejmują między innymi pokorę, uczciwość, szacunek, sprawiedliwość i zaufanie. Cnoty ducha obejmują odwagę, cierpliwość, wytrwałość i siłę woli.

Wude nie jest uniwersalnym wyznacznikiem, a każda szkoła kładzie nacisk na inne aspekty. W praktyce oznacza to między innymi szacunek dla nauczyciela i partnerów treningowych, odpowiedzialność za własną technikę oraz niewykorzystywanie swoich umiejętności do zastraszania innych.

Tradycja i krytyczne spojrzenie

W chińskich sztukach walki toczą się dyskusje na temat pochodzenia przekazu, twierdzeń dotyczących stylów, rang, religii, nacjonalizmu oraz tego, które techniki rzeczywiście zostały przekazane w ujęciu historycznym. Sama nazwa, tytuł czy stara legenda nie są automatycznie dowodem jakości. Dobrzy praktycy mogą szanować tradycję, a jednocześnie pozostawać otwarci na weryfikowalną historię, bezpieczeństwo i uczciwe nauczanie.

Również twierdzenia o niewrażliwości na obrażenia, tajemnych mocach czy qi jako nadprzyrodzonej energii należy oceniać krytycznie. Kulturowe znaczenie takich idei może być duże, ale nie czyni ich to jeszcze naukowo potwierdzonym działaniem fizycznym.

Mistrzowie i wpływowi praktycy

Historia chińskich sztuk walki obejmuje nauczycieli historycznych, zawodników sportowych, gwiazdy filmowe oraz postacie z legend. Yang Luchan, Wong Fei Hung, Huo Yuanjia, Ip Man, Bruce Lee, Jackie Chan, Jet Li, Donnie Yen i Wu Jing przyczynili się do popularyzacji chińskich sztuk walki, każdy na swój sposób.

W Holandii w związku z upowszechnianiem Wing Chun, tradycyjnego Kung Fu, Jing Wu, wushu i Sanda wymienia się między innymi Wong Kiu, D. Wachtbergera, Konga Fan Weia, Chena Lung Li, Q.R. Zhao oraz Earla Blijda. Earl Blijd, urodzony na Curaçao, a później mieszkający w Groningen, zasłynął dzięki Wushu Society Bao Trieu oraz pracy z tradycyjnymi stylami, nowoczesnym wushu, Sanda i chińskim tańcem lwa i smoka.

Nazwiska te nie stanowią pełnego rankingu holenderskich mistrzów. Twierdzenia dotyczące przekazu, tytuły i funkcje organizacyjne należy zawsze weryfikować w danej szkole, federacji lub źródle. O wartości nauczyciela ostatecznie świadczą również bezpieczne nauczanie, klarowna technika, dobre wsparcie i rozwój uczniów.

Od treningu do społeczności

Dla wielu praktyków Kung Fu to nie tylko zbiór technik, lecz także długotrwała praktyka, w której ciało, koncentracja, dyscyplina i społeczność łączą się ze sobą. Dzięki temu jest tu miejsce zarówno dla tradycyjnego ucznia, który chce pogłębiać znajomość stylu i przekazu, jak i dla sportowca poszukującego form, Sanda lub praktycznego treningu z partnerem.