Tai Chi

Tai Chi (Taijiquan – „Pięść Najwyższej Ostateczności”) to chińska wewnętrzna sztuka walki, która pod względem liczby osób ją uprawiających stała się najpopularniejszą sztuką walki na świecie — szacuje się, że praktykuje ją globalnie 250–300 milionów ludzi, głównie dla zdrowia, medytacji i redukcji stresu, a nie w celach bojowych. Zakorzenione w filozofii taoistycznej oraz zasadach yin i yang Tai Chi opiera się na powolnych, celowych ruchach, koordynacji oddechu i kultywowaniu energii wewnętrznej (qi), przez co na pierwszy rzut oka różni się od każdej innej sztuki walki. W swojej istocie Tai Chi jest jednak wyrafinowanym systemem walki opartym na zasadzie wykorzystania miękkości do pokonania twardości i przekierowania siły przeciwnika zamiast przeciwstawiania się jej. Pięć głównych stylów rodzinnych (Chen, Yang, Wu, Wu/Hao i Sun) reprezentuje odrębne podejścia techniczne do tych samych podstawowych zasad.

Początki – rodzina Chen i narodziny Taijiquan

Historyczne początki tai chi są przedmiotem sporów, jednak najbardziej ugruntowana historycznie wersja przypisuje stworzenie tej sztuki rodzinie Chen ze wsi Chenjiagou w prowincji Henan. Chen Wangting (1580–1660), oficer wojskowy z czasów dynastii Ming, połączył istniejące sztuki walki z taoistycznymi ćwiczeniami oddechowymi oraz teoretycznymi założeniami filozofii yin-yang, tworząc system, który stał się taijiquan w stylu Chen. Rodzina Chen utrzymywała tę sztukę w swojej wiosce przez niemal dwa stulecia, aż przekazanie jej w XIX wieku zmieniło wszystko.

Yang Luchan (1799–1872) był pierwszym outsiderem, który nauczył się tai chi w stylu Chen. Podobno pracował jako służący w domu rodziny Chen. Później zaczął nauczać w Pekinie i stworzył styl Yang – łagodniejszą i bardziej przystępną odmianę, która stała się podstawą światowego rozpowszechnienia tai chi. Jego wnuk, Yang Chengfu, ustandaryzował długą formę stylu Yang w XX wieku i do dziś pozostaje ona najczęściej praktykowaną formą tai chi na świecie.

Pięć stylów rodzinnych

Styl Chen jest najstarszy i najbardziej wyraźnie nastawiony na sztukę walki – charakteryzuje się naprzemiennymi powolnymi i eksplozywnymi ruchami (fa jin), niskimi pozycjami oraz spiralną energią. Styl Yang jest najbardziej rozpowszechniony na świecie – obejmuje wolniejsze, obszerniejsze ruchy i wyższe pozycje, dzięki czemu jest dostępny także dla starszych adeptów. Styl Wu (Wu Jianquan) kładzie nacisk na małe, zwarte ruchy i postawy z pochyleniem do przodu. Styl Wu/Hao jest rzadko spotykany poza Chinami, charakteryzuje się niezwykle zwartymi ruchami i skupieniem na energii wewnętrznej. Styl Sun łączy pracę nóg z Xingyiquan i Baguazhang, a także wyróżnia się charakterystycznymi ruchami dłoni polegającymi na ich otwieraniu i zamykaniu.

Tai chi jako sztuka walki – Tui Shou i zastosowania bojowe

Bojowe zastosowanie tai chi wyraża się poprzez Tui Shou (pchające dłonie) – ćwiczenie w parach rozwijające umiejętność wyczuwania siły przeciwnika, przekierowywania jej oraz tworzenia okazji do rzutów, dźwigni i uderzeń. Zaawansowane zawody w Tui Shou oraz pełne bojowe zastosowanie rzutów, dźwigni i uderzeń tai chi składają się na kompletny system walki – taki, którego wielu adeptów nigdy w pełni nie zgłębia, koncentrując się zamiast tego na korzyściach zdrowotnych. Trwająca debata na temat skuteczności tai chi w walce stała się w Chinach ważnym wydarzeniem kulturowym w 2017 roku, gdy zawodnik MMA Xu Xiaodong pokonał mistrza tai chi Wei Leia w 10 sekund, wywołując ogólnokrajową dyskusję o wewnętrznych sztukach walki i ich współczesnym znaczeniu.

Trening Tai Chi

Trening Tai Chi zazwyczaj zaczyna się od formy wykonywanej solo — sekwencji połączonych ruchów ćwiczonych powoli i nieprzerwanie, rozwijających świadomość ciała, równowagę, koordynację oraz podstawowe zasady ruchu charakterystyczne dla danego stylu. Krótka forma stylu Yang, obejmująca 24 ruchy (standaryzowana przez chiński rząd w 1956 roku), jest najczęstszym punktem wyjścia dla początkujących na całym świecie. Bardziej zaawansowany trening obejmuje długie formy (85–108 ruchów), formy z bronią (miecz, szabla, kij, włócznia) oraz ćwiczenia Push Hands w parach.

Dla osób ćwiczących ze względów zdrowotnych codzienna praktyka formy solo jest podstawą treningu. W przypadku adeptów sztuk walki stopniowo wprowadza się Push Hands, naukę zastosowań bojowych oraz sparring. Wewnętrzny trening obejmujący kultywowanie qi, energię nawijania jedwabiu (chan si jin w stylu Chen) oraz rozwijanie zintegrowanej siły całego ciała stanowi zaawansowany wymiar, do którego poważni uczniowie dążą przez lata lub dekady.

Przewodnik po sprzęcie do Tai Chi

Strój do Tai Chi: Luźne, zwiewne ubrania, które zapewniają pełną swobodę ruchów. Klasycznym wyborem są tradycyjne jedwabne lub bawełniane stroje w kolorze czarnym, białym albo pastelowym, zapinane na chińskie guziki w kształcie żabki. Początkujący mogą wybrać wygodne, niekrępujące spodnie i górę stroju.

Obuwie do Tai Chi: Elastyczne buty z płaską podeszwą i cienką warstwą podeszwy, które pozwalają wyczuwać podłoże — podobnie jak tradycyjne chińskie buty do sztuk walki. Cienka podeszwa jest ważna dla rozwijania świadomości stóp i zakorzenienia, które Tai Chi szczególnie podkreśla.

Broń treningowa: jian (prosty miecz obosieczny), dao (długi miecz lub szabla), gun (kij) oraz qiang (włócznia) do form z bronią. W treningu wykorzystuje się wersje wykonane z drewna, aluminium lub elastycznej stali (do technik z użyciem „bicza” w zaawansowanej praktyce).