Taekkyon

Czym jest Taekkyon?

Taekkyon, zapisywane również jako Taekkyeon lub Taekgyeon, to tradycyjna koreańska sztuka walki i sport walki. Styl ten rozpoznaje się po płynnej pracy nóg, rytmicznym przenoszeniu ciężaru ciała, niskich i wysokich kopnięciach, podcięciach, haczeniach i rzutach. Zawodnik stara się wytrącić przeciwnika z równowagi, samemu zachowując stabilność.

Trójkątna praca nóg Pumbalki lub Pum balbki stanowi podstawę. Dzięki ciągłemu stąpaniu, uginaniu nóg i sprężystym ruchom zawodnik może zmieniać dystans i kierunek, nie zdradzając swoich zamiarów. Dlatego Taekkyon sprawia wrażenie tańca, choć jego techniki w kontekście zawodów i samoobrony są bezpośrednie oraz wymagają dużych umiejętności technicznych.

Taekkyon to nie to samo co Taekwondo. Obie dyscypliny są koreańskimi sportami walki wykorzystującymi kopnięcia, ale Taekkyon ma własny rytm, postawę, pracę nóg, kulturę zawodów i rozwój historyczny. Ponadto różne organizacje Taekkyon kwestionują istnienie bezpośredniej linii genealogicznej prowadzącej do Taekwondo.

• Pumbalki - trójkątna, rytmiczna i nieustanna praca nóg.
• Wytrącanie z równowagi - zaburzanie postawy i środka ciężkości przeciwnika.
• Kopnięcia i podcięcia - wykonywane różnymi powierzchniami kontaktu i w różnych kierunkach, często w połączeniu z krokiem.
• Taejil - rzuty i haczenia wykonywane po wytrąceniu przeciwnika z równowagi.

Historia i pochodzenie

Nazwa Taekkyon pojawia się w źródle pisanym z okresu panowania króla Jeongjo, który rządził Joseonem od 1776 do 1800 roku. Jaemulbo, nazywane również Manmulbo, połączyło starszy opis zawodów bez użycia broni z ówczesnym Taekkyon. Jest to wczesna wzmianka pisemna, ale nie stanowi automatycznie dowodu, że ówczesna forma była już dokładnie taka sama jak współczesna.

W okresie Joseon Taekkyon uprawiano jako aktywność ludową, dyscyplinę zawodniczą i sztukę walki. Pojawiało się podczas wiejskich uroczystości i festiwali, obok ssireum, koreańskich zapasów. Podczas Dano zawody takie jak Gyeollyeon-Taekkyon mogły obejmować wiele rund i przeciwników.

Starożytne przedstawienia, w tym postacie z koreańskich kompleksów grobowych, bywają łączone z Taekkyon. Identyfikacja takich pozycji pozostaje przedmiotem interpretacji historycznej. Dlatego nie należy bez zastrzeżeń przedstawiać Taekkyon jako sztuki bezpośrednio udokumentowanej już od czasów królestwa Goguryeo.

Upadek i okupacja japońska

Pod koniec okresu Joseon popularność tej sztuki spadła. Elity często patrzyły z góry na ludowe aktywności i sporty walki, a później większą uwagę zaczęły przyciągać nowoczesne systemy wojskowe i sportowe. Podczas japońskiej okupacji Korei w latach 1910–1945 tłumiono zgromadzenia i rodzime praktyki kulturowe. W rezultacie Taekkyon niemal zanikło.

Antropolog Stewart Culin opisał Taekkyon zachodniemu odbiorcy w książce Korean Games z 1895 roku. Choe Yeong-nyeon wspomniał o nim między innymi jako o „latającej technice nóg” w Haedong Jukji z 1921 roku. Źródła te pokazują, że nazwa i praktyka były dostrzegane poza Koreą jeszcze przed współczesnym odrodzeniem.

Zachowanie i współczesne odrodzenie

Song Deok-gi

Song Deok-gi (1893–1987) był najważniejszym znanym ogniwem łączącym tradycję sprzed wojny ze współczesnym odrodzeniem. Według przekazów uczył się u mistrza Im Ho i podczas japońskiej okupacji potajemnie kontynuował treningi. Jego formę nazwano Widae, od Sajik, wysokiej wioski, z którą związano jego tradycję.

Po pokazie z okazji urodzin prezydenta Syngmana Rhee 26 marca 1958 roku Song ponownie zyskał rozgłos. Później często nazywano go ostatnim mistrzem tradycji Joseon. Ten przydomek ma znaczenie kulturowe, jednak określenie „jedyny ocalały mistrz” należy traktować jako sformułowanie historyczne oparte na źródłach.

Shin Han-seung i modernizacja

Shin Han-seung (1928–1987), uczeń Songa i nauczyciel wychowania fizycznego, opracował nowoczesny system treningowy. Obejmował on między innymi ustalone formy, formalną strukturę stopni oraz organizację ukierunkowaną na sport. Modernizacja ta pomogła uzyskać Taekkyon oficjalne uznanie, ale spowodowała również trwałe napięcie między obrońcami starszej formy Widae a modernistami.

1 czerwca 1983 roku rząd Korei Południowej uznał Taekkyon za Ważne Niematerialne Dobro Kultury. Song Deok-gi i Shin Han-seung otrzymali później status Żywych Skarbów Narodowych. Po ich śmierci w 1987 roku osobisty status został cofnięty, podczas gdy szersze uznanie kulturowe Taekkyon pozostało.

UNESCO i sport turniejowy

Według opracowań historycznych pierwszy współczesny turniej Taekkyon odbył się w Pusan 30 czerwca 1985 roku. Wydarzenie to oznaczało powrót Taekkyon jako zorganizowanej nowoczesnej dyscypliny sportowej. W listopadzie 2011 roku Taekkyon wpisano na Reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Uznanie to podkreśla nie tylko techniki walki, lecz także rytm, muzykę, wspólnotę i pamięć kulturową.

Trening i podstawowe ruchy

Trening Taekkyon opiera się na rytmie, równowadze, rozluźnieniu i nieustannym przenoszeniu środka ciężkości. Kolana uginają się i prostują płynnym ruchem zwanym Ogumsil lub Neung-cheong. To sprężyste działanie nadaje Taekkyon jego charakterystyczny, taneczny charakter i ułatwia szybkie zmiany kierunku.

Pumbalki: trójkątna praca nóg

Pumbalki, zapisywane również jako Pum balbki lub Pumpalki, oznacza mniej więcej „stąpanie po pum”. Pum odnosi się do trójkątnego charakteru znaku Hanja 品. Ćwiczący najpierw wykonuje te kroki w miejscu, a następnie wykorzystuje je w formie walki, aby poruszać się do przodu, do tyłu i na boki.

Praca nóg pomaga szybko przenosić środek ciężkości, wzmacnia dolne partie ciała oraz łączy atak z obroną. Nie jest dekoracyjnym tańcem: kierunek, wyczucie czasu i dystans decydują o tym, czy podcięcie, kopnięcie lub rzut rzeczywiście zadziała.

Hwalgaejit: zwodniczy ruch ramion

Hwalgaejit odnosi się do płynnych ruchów ramion i barków, które mogą przypominać skrzydła. Ruch ten może odwracać uwagę, pomagać w blokowaniu lub przechwytywaniu ciosu oraz przenosić siłę tułowia na ramiona. Hwalgaejit powinien współgrać z Pumbalki, a nie być wykonywany jako osobna sztuczka.

Taekkyon na świecie

Taekkyon jest uprawiany głównie w Korei Południowej, ale dzięki UNESCO, międzynarodowym pokazom, stowarzyszeniom i zagranicznym uczniom zyskał rozpoznawalność także poza Koreą. Jego międzynarodowe rozpowszechnienie jest mniejsze niż taekwondo i odbywa się za pośrednictwem odrębnych organizacji i szkół.

Trzy współczesne nurty organizacyjne

• Korea Taekkyon Federation (KTF) - duża organizacja ukierunkowana na sport, wspierająca zawody, przepisy, szkolenia sędziowskie i promocję.
• Widae Taekkyon Association - związana z uczniami Songa Deok-giego i ukierunkowana na zachowanie tradycyjnej formy Widae; według dostarczonych źródeł ten nurt nie organizuje współczesnych zawodów.
• Korea Traditional Taekkyon Association (KTTA) - nurt z Chungju, związany z uczniami Shina Han-seunga oraz z międzynarodowym uznaniem kulturowym Taekkyon.
• Kyulyun Taekkyon Association (KTA) - organizacja z siedzibą w Seulu, która organizuje między innymi Taekkyon Battle.

Skróty KTF, KTTA i KTA nie zawsze są używane w źródłach dokładnie w ten sam sposób. Dlatego w przypadku wydarzenia, stopnia lub stowarzyszenia zawsze sprawdzaj oficjalną nazwę danej organizacji.

Taekkyon w Holandii

Taekkyon ma w Holandii niewielką i mało widoczną społeczność. Wspomina się o holenderskiej fundacji Taekkyon, która chce promować tę dyscyplinę, ale aktualna oferta zajęć grupowych i regularnie działających klubów sportowych może się zmieniać. Osoby, które chcą nauczyć się tej dyscypliny, powinny bezpośrednio skontaktować się z organizacją lub regionalnymi przedstawicielami w Belgii i Niemczech.

Taekkyon w Holandii

W Holandii Taekkyon jest niemal nieznane w porównaniu z taekwondo, kickboxingiem i innymi azjatyckimi sztukami walki. Istnieje jednak holenderska fundacja promująca tę dyscyplinę. Ponieważ oferta jest niewielka i zmienna, rozsądniej jest sprawdzać aktualne zajęcia i seminaria bezpośrednio u fundacji lub zaangażowanych organizacji, zamiast twierdzić, że zajęcia grupowe w ogóle nie istnieją.

Dla osób, które chcą z bliska poznać Taekkyon, kontakty w Belgii lub Niemczech mogą stanowić praktyczny regionalny punkt wyjścia. Taekwondo nie zastępuje Taekkyon, ale ze względu na wspólny koreański kontekst może być interesującą dyscypliną porównawczą.

Dlaczego Taekkyon jest wyjątkowe

• Płynne i rytmiczne - Pumbalki i Ogumsil nadają tej dyscyplinie nieustannie ruchliwy charakter.
• Równowaga ważniejsza niż brutalna siła - rzuty, podcięcia i zamaszyste podcięcia wynikają z wyczucia czasu i przenoszenia ciężaru ciała.
• Wyjątkowa koreańska tradycja - z warstwami historycznymi, folklorystycznymi i kulturowymi, które nie pokrywają się z taekwondo.

Techniki Taekkyon

Baljil: kopnięcia

Taekkyon słynie z różnorodnych technik kopnięć. Współczesne szkoły ćwiczą kopnięcia niskie, średnie i wysokie, proste podcięcia wykonywane śródstopiem lub piętą, płynne wysokie kopnięcia okrężne oraz ruchy prowadzone z zewnątrz do wewnątrz lub z wewnątrz na zewnątrz. Zwody, zmiany tempa, kroki ślizgowe i podcięcia sprawiają, że praca nóg jest trudna do odczytania.

Sonjil: techniki ramion i dłoni

Sonjil obejmuje techniki wykonywane dłonią, pięścią, przedramieniem, łokciem, krawędzią dłoni, grzbietem dłoni i palcami. Ruchy te łączy się z Pumbalki, aby przenieść sprężystą siłę całego ciała na ramiona. We współczesnej formule zawodów ciosy rękami i uderzenia głową są zazwyczaj niedozwolone; szersze historyczne linie lub linie Yetbeop mogą obejmować więcej technik.

Taejil i Ttanjuk

Taejil odnosi się do rzutów i podcięć. Gdy przeciwnik straci równowagę, zawodnik może wykorzystać jego własny ruch do wykonania rzutu w przód lub w tył. Ttanjuk odnosi się do kontroli stawów i technik skrętnych. Techniki te nie są automatycznie częścią współczesnej formuły zawodów i należy ich trenować wyłącznie pod fachowym nadzorem.

Turniejowe Taekkyon i Yetbeop

We współczesnym turniejowym Taekkyon stosuje się ograniczony wybór technik. Punkty można zdobywać, rzucając przeciwnika lub podcinając go, wypychając go poza ring albo trafiając go w głowę dozwolonym kopnięciem. W formule zawodów zazwyczaj nie używa się ciosów rękami ani uderzeń głową, a celowe powodowanie obrażeń jest zabronione.

Niektóre organizacje stosują format do dwóch zwycięstw, w którym wygrywa pierwszy zawodnik, który zdobędzie dwa rozstrzygające punkty lub doprowadzi do dwóch upadków. Dokładna punktacja, zasady dotyczące ringu i dozwolone techniki różnią się w zależności od organizacji.

Yetbeop Taekkyon

Yetbeop oznacza „stare metody”. W tym podejściu zachowuje się więcej aspektów Taekkyon podczas sparingu i treningu. Zgodnie z dostarczonym opisem można ćwiczyć między innymi ciosy, techniki otwartą dłonią, uderzenia łokciami, kolanami, kopnięcia, rzuty i walkę w klinczu. W opisanej formule sparingu wyklucza się dźwignie na stawy.

Yetbeop nie jest więc tym samym co ograniczony regulamin sportowy. Technika studiowana w ramach historycznej szkoły lub samoobrony nie jest automatycznie dozwolona we współczesnych zawodach.

Taekkyon i Taekwondo

W popularnych wyjaśnieniach Taekkyon bywa nazywany starszą wersją Taekwondo lub jego bezpośrednim przodkiem. To zbyt uproszczony obraz. Po wojnie koreańskiej Taekwondo stało się narodowym koreańskim sportem walki i zostało ukształtowane przez wiele wpływów, w tym japońskie karate, chińskie sztuki walki oraz koreańskie tradycje.

Taekkyon mogło wpłynąć na nazewnictwo, sposób postrzegania i niektóre koncepcje kopnięć w Taekwondo, ale obie dyscypliny mają wyraźnie odmienny charakter ruchu. Taekkyon jest rytmiczne, sprężyste i w dużej mierze koncentruje się na wytrącaniu z równowagi, podcięciach oraz rzutach. Taekwondo posługuje się bardziej linearnym i sportowo ustandaryzowanym językiem technik.

Różne organizacje Taekkyon zaprzeczają istnieniu bezpośredniej linii pochodzenia. Najdokładniejsze sformułowanie brzmi zatem: Taekkyon i Taekwondo to spokrewnione koreańskie dyscypliny, które mają pewne punkty wspólne, ale nie są tym samym sportem ani po prostu starszym i młodszym etapem jednej linii.

Stopnie i ubiór według organizacji

Przez długi czas Taekkyon nie miał formalnego, uniwersalnego systemu rankingowego. Od lat 70. niektóre organizacje przyjęły stopnie, aby organizować treningi i nowoczesną strukturę sportową.

• Koreańskie Stowarzyszenie Taekkyon - używa Pum dla poziomów początkujących i Dan dla wyższych stopni, zgodnie z systemem od 8. Pum do 1. Pum, a następnie od 1. do 9. Dan.
• Koreańskie Tradycyjne Stowarzyszenie Taekkyon - używa Jjerae lub Dong jako określeń poziomów przed systemem Dan i w jego ramach.
• Widae Taekkyon - według dostarczonych źródeł nie stosuje formalnego systemu rankingowego, lecz pozostawia ocenę poziomu instruktorowi.

Systemy te są zależne od organizacji i nie można ich wzajemnie wymieniać. Gouijeoksam i cheollik są tradycyjnymi inspiracjami dla współczesnego ubioru, natomiast kolory, emblematy i szczegóły oznaczeń stopni mogą różnić się w zależności od szkoły.

Taekkyon poza własnym sportem

Niektórzy praktykujący wykorzystują Taekkyon jako podstawę lub uzupełnienie innych sportów walki. Ju Pyo Hong startował w profesjonalnym MMA, a Yoo Hyun-woo wykorzystywał Taekkyon jako podstawę, zanim zaczął uprawiać kickboxing. Takie przykłady łączenia dyscyplin pokazują możliwość przeniesienia pracy nóg i równowagi, ale nie dowodzą, że te sporty są pod względem technicznym takie same.

Taekkyon na ekranie

Taekkyon bywa wykorzystywany w koreańskich filmach, serialach telewizyjnych i manhwach. Fikcyjne walki mogą zwiększać rozpoznawalność tego sportu, ale nie są wiarygodnym źródłem informacji o jego historii, zasadach zawodów ani wykonaniu technicznym. Dlatego kultura popularna pozostaje poza głównym tekstem tej strony poświęconej temu sportowi.

Oglądając Taekkyon, najlepiej zwrócić uwagę na trójkątne kroki, uginanie i prostowanie kolan, zwodnicze ruchy ramion oraz sposób, w jaki kopnięcie może bezpośrednio przejść w podcięcie, zahaczenie lub rzut. Płynność ruchów nie służy wyłącznie estetyce, lecz pozwala kontrolować wyczucie czasu i równowagę.